Deze Dag in de Geschiedenis




 


23 september - Cornelis Lely dag 1854

Cornelis Lely  1854-1929

Cornelis Lely 1854-1929


23 september in Groningen:


1788
Geboortedag GR schipper-kapitein en 'langlevende' Geert Adriaans Boomgaard (1788-1899), in Groningen. Hij zou 110 jaar en 133 dagen oud worden en was de tweede internationaal erkende 'oudste mens' ter wereld (na Thomas Peters, 1745-1857, uit Leeuwarden). Eerdere verhalen over mensen die ouder geworden zouden zijn, werden nooit officieel bevestigd. Sommige bronnen melden als geboortedatum van Boomgaard 21 september 1788, en/of melden dat hij geen schipper was maar soldaat was in het leger van Napoleon. Hij overleed in 1899.


1845
Geboortedag GR koffiebrander en koffie- en theehandelaar Klaas Tiktak (1845-1925), in Nieuwe Pekela. Telg uit een zeevaardersgeslacht. Grondlegger van 'Tiktak Koffie en Thee' in Groningen in 1870 (hij nam toen de kruidenierswinkel van Grüno over). Liet aanvankelijk veel kinderen werken in zijn branderij. Droeg zijn bedrijf in 1911 over aan zijn zoons Tonnis Tiktak en Klaas Harmannus Tiktak, verhuisde naar villa 'Java' in Paterswolde en overleed daar in 1925.


1983
Commissaris van de koningin Henk Vonhoff opent in Leek de 'clickets'-fabriek van ontwerper G. Sebastiaan Vos en zijn partners. De clickets (magnetische balletjes) zijn aanvankelijk een internationaal succes en er worden honderden miljoenen stuks verkocht. De onderneming zou echter in een financieel debâcle eindigen, waarvan vooral bedenker G. Sebastiaan Vos de dupe werd.


1998
De provincies Groningen, Friesland en Noord-Holland weigeren verder mee te werken aan procedures voor gasboringen van de NAM in de Waddenzee. Pas na een lange politieke strijd en talrijke onderzoeken zouden de provincies in 2004 bakzijl halen (in dat jaar werd besloten de gaswinning onder de Waddenzee toe te staan).


1999
De voormalige Groningse gedeputeerde Bertus Fennema (CDA) wordt -verrassend- benoemd tot nieuwe burgemeester van Schiermonnikoog. Het is een roerige tijd op het eiland: Fennema is al de vijfde burgemeester in twee jaar. Onder zijn leiding zou de bestuurlijke rust terugkeren op Schiermonnikoog. In 2003 zou hij vertrekken om burgemeester van Zuidhorn te worden.


1999
De NL dammer Harm Wiersma (1953) wordt in Hoogezand Europees damkampioen. Wiersma was eerder wereldkampioen in de jaren 1976, 1979, 1981, 1983 en 1984.


2002
De vertrouwenscommissie in de gemeenteraad van Haren kiest unaniem VVD-wethouder Arjen Gerritsen (32) van Wierden als nieuwe burgemeester. Tweede keus is oud-CDA-wethouder Bert Westerink (44) van Groningen. Gerritsen volgt in november 2002 -als jongste burgemeester van Nederland (tot eind 2004)- Nies Gerritsma op, die met pensioen ging. Westerink zou in 2004 wethouder van Delfzijl worden. Gerritsen zou al in 2007 naar De Bilt vertrekken.


2002
In de badkamer van haar ouderlijk huis in Wildervank wordt de 14-jarige scholiere Varscha Mohansing dood gevonden. Ze is door geweld om het leven gebracht. De politie zou later de 36-jarige Veendammer Krish J. aanhouden voor de moord: in 2004 zou hij in hoger beroep worden veroordeeld tot 10 jaar cel en TBS.


2006
In Oude Pekela wordt -op het plein voor het gemeentehuis- een bronzen monument onthuld voor de succesvolle jaren '60 popgroep 'The Ro-d-ys', in aanwezigheid van basgitarist Wiechert Kenter (of Wigger Kenter). Zanger Harry Rijnbergen vindt het 'emotioneel te zwaar' om de plechtigheid bij te wonen. De overige twee leden van de Ro-d-ys, drummer Bennie Groen (1947-2003) en gitarist-toetsenist Joop Hulzebos (1946-98), zijn al overleden.


23 september in Nederland:


1830
Nederlandse troepen bezetten Brussel, maar trekken zich vier dagen later terug met verlies van honderden manschappen.


1835
Op de herstelde en verbouwde vuurtoren de Brandaris op Terschelling (gebouwd in 1594) wordt voor het eerst een 'draijend kust lamplicht' ontstoken, een draaiend vuurtorenlicht, het eerste in Nederland. Een omwenteling duurt acht minuten. In 1864 zou dit draailicht van de Brandaris worden verplaatst naar Texel, en pas in 1907 zou op de Brandaris een nieuw -nu elektrisch draaiend- licht worden geplaatst. In 1920 werd dit verbeterd met een nieuwe Philips-lamp.


1854

Geboortedag NL ingenieur en staatsman ir. Cornelis Lely (1854-1929), in Amsterdam. Legde spoorwegen aan en bereidde de drooglegging van de Zuiderzee voor. Was minister van Waterstaat, handel en nijverheid voor de Liberale Unie, gouverneur van Suriname (1902-05), en daarna opnieuw minister. Lelystad is naar hem genoemd.



1915
Geboortedag NL schrijver Leni Saris (Helena Barbara Wilhelmina Saris, 1915-1999), in Rotterdam. Meisjesboeken en familieromans. Ze is zelf altijd vrijgezel gebleven. Schreef 108 titels (o.a. "De enige ware", "Leontine" en "Wij drieën") en verkocht ruim acht miljoen boeken. Begon als typiste op een notariskantoor. Overleed in 1999 aan een hartaanval.


1940
Geboortedag NL actrice Bruni Heinke, in Rotterdam. TV: speelde 'Helen Helmink' in de serie "Goede tijden, slechte tijden" (GTST); andere series: "Herenstraat 10", "Floris". Films: "Blue movie", "Spetters", "Ik ben Joep Meloen", "Soldaat van Oranje".


1952
Geboortedag NL journalist en presentator Willem Bemboom (1952-2000). TV: NOS Journaal. Radio: TROS Aktua. Richtte na zijn journalistieke carrière in de jaren '90 een eigen media-adviesbureau op. Overleed in 2000 aan kanker.


2002
Sterfdag NL roman- en toneelschrijver Jan de Hartog (1914-2002). Was geboren in Haarlem. Vluchtte in 1943 naar Engeland en ging in het Engels schrijven. Woonde ook lang in de V.S. Was quaker. Schreef: "Hollands glorie", "De kapitein", "The peacable kingdom" ("Het koninkrijk van de vrede"), "The hospital" ("Het ziekenhuis"), "The children" ("De kinderen"). Toneel: "Het hemelbed", "Schipper naast God". Schreef ook detectives onder het pseudoniem 'F.R. Eckmar'. Was de meest gelezen NL schrijver in het buitenland, na Anne Frank.


2006
Officiële opening van 'Esonstad', een in 'Oudfriese stijl' nagebouwd vestingsstadje als vakantiepark aan het Lauwersmeer bij Anjum, door de Friese CdK Ed Nijpels. Het park met 144 huizen, horeca en sportvoorzieningen was enkele maanden eerder al officieus in gebruik genomen door eigenaar Landal. Rondom Esonstad worden nog veel meer vakantiehuizen gebouwd. Het vakantiepark zou een dagelijkse bootverbinding krijgen met Schiermonnikoog.

23 september in de Wereld:


1846
De planeet Neptunus wordt voor het eerst gezien door de Duitse atronoom Johann Galle (Johann Gottfried Galle, 1812-1910), in het observatorium van Berlijn. Galle maakte gebruik van berekeningen van de Franse astronoom Urbain Leverrier (Urbain Jean Joseph Leverrier, 1811–77), die bekend staat als de ontdekker van Neptunus.


1920
Geboortedag US acteur en regisseur Mickey Rooney (Joe Yule jr., 1920-2014), in Brooklyn, New York. Hij heeft 226 films op zijn naam staan, o.a.: "A midsummer night's dream", "National velvet", "Boys town", "Babes in arms", "Babes on Broadway", "Girl crazy", "The adventures of Huckleberry Finn", "The comic", "Breakfast at Tiffany's", "Outlaws". TV: "The Mickey Rooney show" (1954). Kreeg in 1983 een speciale Oscar voor zijn hele oeuvre. Schreef twee autobiografieën: "i.e.," (1965) en "Life is too short" (1991). Hij trouwde acht keer, o.a. met Ava Gardner (1942-43) en Martha Vickers (1925-71). Hij overleed in 2014.


1938
Sterfdag Oostenrijkse psychiater-neuroloog Sigmund Freud (1856-1939). Grondlegger van de psychoanalyse. Werk: "Die Traumdeutung", "Totem und Tabu".


1938
Geboortedag Oostenrijkse actrice Romy Schneider (Rosemarie Magdalena Albrach-Retty, 1938-82), in Wenen. Films: "Sissi"-trilogie, "The trial", "Boccaccio '70", "What's new pussycat?", "Les choses de la vie", "Garde a vue", "Ludwig", "What's new, pussycat?", "Deathwatch", "Fantasma d'amore", "La passante". Een leven vol tragiek. Ze was van 1959-64 verloofd met acteur Alain Delon. In 1981 verongelukte haar zoon David. Ze maakte in 1982 -mogelijk met opzet- een eind aan haar leven met een overdosis slaappillen (volgens een ander bericht stierf ze aan een hartaanval).


1952
De Amerikaanse bokser Rocky Marciano verovert de wereldtitel zwaargewicht door Jersey Joe Walcott K.O. te slaan. Hij zal de titel vier jaar houden.


1955
In Argentinië wordt Juan Peron afgezet door een militaire junta en verbannen naar Paraguay. Bijna 18 jaar later (in 1973) zou hij een comeback maken en worden herkozen als president.


1959
Geboortedag US acteur Jason Alexander (Jason Scott Greenspan), in Newark, New Jersey. TV: speelde 'George Costanza' in de serie "Seinfeld"; andere series: "ER" (1984), "Bob Patterson", "Listen up". "Films: "The paper", "Pretty woman", "Sexual healing", "Jacob's ladder", "North", "Odessa or bust".


1973
Sterfdag Chileense dichter, diplomaat en politicus Pablo Neruda (Neftali Ricardo Reyes Basualto, 1904-73). Was één van de grootste dichters van Latijns Amerika. Nobelprijs voor letterkunde 1971. Rechterhand van de socialistische president Salvador Allende 1970-73.


1974
De BBC introduceert in Engeland de allereerste teletext-dienst ter wereld: de 'BBC Ceefax'. Zal overal in Europa navolging vinden maar nooit overslaan naar de V.S.


1987
Sterfdag US regisseur, acteur en choreograaf Bob Fosse (Robert Louis Fosse, 1927-87). Hartaanval. Regie: "Cabaret", "Sweet charity", "Lenny", "Star 80". Acteerde in: "Kiss me Kate", "Thieves", "The little prince". Zijn autobiografische film "All that jazz" kreeg vier Oscars.


1999
Sterfdag US acteur, regisseur en producent George C. Scott (George Campbell Scott, 1927-99). Gevolg van problemen met zijn aorta. Intimiderende humeurige persoonlijkheid. Films als acteur: "Anatomy of a murder", "Taps", "Firestarter", "Hardcore", "The hospital", "They might be giants", "The Hindenburg", "Gloria". Weigerde in 1970 een Oscar voor "Patton" (hij was daarmee de eerste acteur ooit die een Oscar weigerde, hij wenste niet mee te doen aan het 'Oscar-circus'). Hij weigerde ook een Emmy voor "The price".


2008
Bij een schietpartij op een school in Kauhajoki, Finland, komen elf mensen om, waaronder de dader, de 22-jarige student Matti Juhani Saari. Negen van de slachtoffers zijn klasgenoten van hem. De identificatie wordt bemoeilijkt omdat Saari de lichamen in brand heeft gestoken. Hij had zijn daad aangekondigd via filmpjes op YouTube. Als reden gaf hij op dat hij 'een hekel had aan de mensheid en het menselijke ras'.

23 september in de Muziek:

Bruce Springsteen's verjaardag  (1949)

Bruce Springsteen's verjaardag (1949)




1926
Geboortedag US saxofonist-componist John Coltrane (John William Coltrane, 1926-67), in Hamlet, North Carolina. Bijnaam: 'Trane'. Tenor- alt- en sopraansax. Jazz, avant-gardejazz, bebop, hard bop, modale jazz, free jazz. Songs: "Stablemates", "Greensleeves", "Chim chim cheree", "In a sentimental mood", "Stellar regions", "A love supreme", "Prayer and affirmation", "Om", "Compassion". Hij was een van de belangrijkste en invloedrijkste vernieuwers in de geschiedenis van de jazz. Bekeerde zich in 1957 van drank en drugs tot het geloof. Hij overleed in 1967 aan leverkanker.


1930
Geboortedag US zanger-songwriter, pianist en acteur Ray Charles (Ray Charles Robinson, 1930-2004), in Albany, Georgia. Bijnamen: 'de peetvader van de soulmuziek', 'the genius of soul'. Hij was blind sinds zijn 7e jaar. Songs: "Georgia on my mind", "What I'd say", "Hit the road Jack", "I've got a woman", "Hard times", "Doodlin'", "Busted", "I'll be good to you (met Chaka Khan), "I can't stop loving you". Films: "Spy hard", "Octopussy", "The Blues Brothers". Bio-film: "Ray" (met Jamie Foxx). Was verslaafd aan heroïne. Hij overleed in 2004 aan een leverkwaal.


1939
Geboortedag US bluesgitarist Roy Buchanan (1939-88), in Ozark, Alabama. Songs: "Thank you Lord", "Five string blues", "Roy's bluz", "Ramon's blues", "After hours", "Don't turn me away", "When a guitar plays the blues". Was alcoholist en pleegde in 1988 zelfmoord in een politiecel in Fairfax, Virginia, nadat hij was gearresteerd voor openbare dronkenschap.


1943
Geboortedag Spaanse zanger-songwriter Julio Iglesias (Julio José Iglesias de la Cueva), in Madrid. Songs: "Un canto a Galicia", "All of you", "El amor", "Amor", "Quiero", "Quiereme", "Gozar la vida", "Guantanamera", "To all the girls I've loved before" (met Willy Nelson). Stond als jeugdvoetballer in het doel van Real Madrid (tot een auto-ongeluk in 1963 een eind maakte aan zijn ambities om profvoetballer te worden). Vader van Julio Iglesias jr. en Enrique Iglesias. Heeft vier (andere) kinderen met zijn Nederlandse echtgenote Miranda Rijnsburger.


1943
Geboortedag US basgitarist-zanger Steve Boone, in North Carolina. Groep: 'The Lovin' Spoonful'. Songs: "Daydream", "You didn't have to be so nice", "Nashville Cats", "Darling be home soon", "Did you even have to make up your mind?", "Rain on the roof", "Summer in the city".


1949
Geboortedag US zanger-songwriter Bruce Springsteen (Bruce Frederick Joseph Springsteen), in Long Branch, Freehold, New Jersey. Bijnaam 'the boss'. Groep: 'Bruce Springsteen & The E-Street Band'. Songs: "Born to run", "The river", "Cover me", "Born in the USA", "I'm on fire", "Hungry heart", "Streets of Philadelphia", "Dancing in the dark", "Waitin' on a sunny day", "Working on a dream". Schreef: "Blinded by the Light" voor de 'Manfred Mann’s Earth Band' en "Fire" voor 'The Pointer Sisters'. Zong "We are the world" met 'USA for Africa'. Deed met Roy Orbison het video-concert "A black and white night". Was van 1985-89 getrouwd met actrice Julianne Phillips (Julianne Smith); trouwde in 1991 met Patti Scialfa.


1955
Geboortedag NL basgitarist Freddie Cavalli (of Freddy Cavalli, pseudoniem van Fred van Kampen, 1955-2008). in Eindhoven. Groep: 'The Wild Romance' (begeleidingsband van Herman Brood), vanaf 1978. Songs: "Saturday night", "Never be clever", "Still believe", "Blew my cool over you". Speelde later o.a. bij 'AA & The Doctors', 'The Meteors', 'Vitesse', 'The Managers' en Jan Akkerman. Met zijn eigen 'Freddy Cavalli Band' bracht hij twee albums uit. Hij overleed in 2008 aan longkanker.


1956
Geboortedag US countryzangeres June Forester, in Lookout Mountain, Georgia. Groep: 'The Forester Sisters'. Songs: "I fell in love again last night", "(That's what you do) when you're in love", "Too much is not enough", "Just in case", "Sincerely".


1970
Geboortedag US zangeres-songwriter Ani DiFranco, in Buffalo, New York. Alternatieve folk. Songs: "32 Flavors", "Untouchable face", "Shy", "Joyful girl", "Overlap", "I'm no heroine", "Shameless".


1972
Geboortedag Belgische zangeres-gitarist-songwriter Sarah Bettens, in Kapellen. Groep: 'K's Choice'. Songs: "Another year", "Busy", "Almost happy", "Everything for free", "Believe", "Dad", "Wait", "Mr. Freeze", "Me happy", "Breakfast". Solo: "Leef!" (titelsong gelijknamige film), "Not insane", "Stay", "I alone" (met Anouk), "I need a woman" (met Stash).


2004
Sterfdag NL volkszanger-liedschrijver André Hazes (1951-2004). Hartstilstand, hij was een zware drinker en roker en bezwijkt aan zijn ongezonde levensstijl. Nerveuze smartlappenkoning, werd een Nederlandstalig zangfenomeen in de jaren '80. Zong: "De vlieger", "Het is koud zonder jou", "Een beetje verliefd", "Zij gelooft in mij", "Wij houden van Oranje", "Vaag en stil". Weigerde in 2000 de 'Oeuvre Edison' aan te nemen omdat hij 'tweede keus' was. Regisseur John Appel maakte de film "Zij gelooft in mij" over de familie Hazes. Werd in 2002 raadslid van gemeente De Ronde Venen maar stapte al na vier maanden gefrustreerd uit de politiek. Was aan het eind van zijn leven bijna doof.


©2014 RTV Noord | Copyright en disclaimer | Regels voor het reageren | Algemene spel- en actievoorwaarden