OPINIE: 'Aanvragen van bijstand is vaak een ingesleten gewoonte'

In Oost-Groningen en andere krimpgebieden doen veel meer mensen een beroep op de bijstand en andere zorgvoorzieningen dan elders. Dat ligt aan de mentaliteit of de cultuur van de mensen daar, is vaak de verklaring. Niks ervan, meent NoordZaken-opiniemaker Jan Dirk Gardenier, het zijn ingesleten gewoonten en moderne rituelen.

Door Jan Dirk Gardenier
Vroeger - in de negentiende eeuw - kreeg de schoolmeester een vragenlijst van de regering. Die vulde hij in en dat gaf de overheid een redelijk betrouwbaar beeld van de situatie in het dorp. Schoolmeesters waren gemakkelijk benaderbaar en hadden veel contacten in het dorp.

Lezen en schrijven
De schoolmeester wist hoeveel kinderen naar school gingen, hoeveel jaar ze naar school gingen en of zij daarna goed konden lezen en schrijven. Vaak had hij ook een goed beeld van waar de kinderen van zijn school gingen werken. In veel gevallen had hij ook hun ouders in de klas gehad en wist daardoor goed hoe 'zeden en gewoontes' waren doorgegeven van ouders op kinderen.
Het opvallendst is wel dat vooral de mentaliteit van de bevolking als belangrijke verklaring wordt genoemd
Jan Dirk Gardenier

Schoolmeesterrapport
Omdat schoolmeesters een brede opleiding hadden gekregen, wisten zij ook veel over grondgebruik en economie. Ze hadden een duidelijk verhaal over de gelaagdheid van de samenleving, van de notabelen, tot de boeren op het land, de schoolmeester, dokter en dominee, de middenklasse van winkeliers en ambachtslieden en de arbeidersklasse. De schoolmeesterrapporten gaven een breed en betrouwbaar beeld van het dorp.

Sociale dienst
Hoe verzamelen we tegenwoordig dit soort belangrijke informatie? Begin dit jaar heeft Platform 31 met het Sociaal Planbureau Groningen een onderzoek gedaan naar de vraag waarom in de krimpgebieden zoveel gebruik gemaakt wordt van bijstand, zorgvoorzieningen en WMO-vergoedingen, bedoeld om iedereen aan de samenleving te laten meedoen. Daarvoor werden niet de schoolmeesters benaderd, maar medewerkers van de gemeentelijke sociale dienst, het SW-bedrijf, en van welzijn- en jeugdorganisaties.

Mentaliteit
Waarom doen in de krimpgebieden zoveel mensen een beroep op de bijstand en andere zorgvoorzieningen, was de vraag die ze kregen. Hun antwoord: het ligt aan de hoge werkloosheid, aan het gebrek aan werkgelegenheid, aan de rol van gemeenten en instanties en aan het verschil tussen stad en platteland. Maar het opvallendst is wel dat vooral de mentaliteit van de bevolking als belangrijke verklaring wordt genoemd.
Ik geloof niet dat de mensen die nu in Oost-Groningen wonen nog steeds zijn gevormd door het communisme
Jan Dirk Gardenier

Op een hoop
Wat die zorg- en welzijnsprofessionals dus zeggen is dat bijvoorbeeld de Oost-Groningse mentaliteit en cultuur ervoor zorgen dat in die regio veel bijstandsgerechtigden zijn. Dat is bijzonder. Cultuur en mentaliteit worden hier op e´e´n hoop gegooid. Maar 'culturele identiteiten' blijken juist veel minder vast te staan dan eerder gedacht. Er bestaat helemaal geen Oost-Groningse cultuur of mentaliteit. Culturen veranderen voortdurend en er bestaan binnen culturele groepen grote onderlinge verschillen.

Communisme
Cultuur of mentaliteit zijn dan ook lastige begrippen om regionale verschillen in de bijstand, WMO en jeugdzorg te verklaren. Ik geloof niet dat de mensen die nu in Oost-Groningen wonen nog steeds zijn gevormd door het communisme van honderd jaar geleden.

Gewoonte
Vraag het de bijstandsgerechtigden nou eens zelf, zeg ik als antropoloog. Worden voorzieningen wel gebruikt waarvoor ze zijn bedoeld? Of zijn het misschien ingesleten gewoonten? Kijk naar het rituele karakter, waarom gebruiken mensen deze voorzieningen? Is het iets dat overgedragen wordt van ouders op kinderen en wordt het aanvragen van een uitkering misschien gezien als een vorm van volwassen worden, van zelfstandig zijn? Hoe paradoxaal dat misschien ook klinkt.

Jan Dirk Gardenier is arbeidsmarkt- en krimpdeskundige. Hij is directeur van het onderzoek- en adviesbureau CAB in Groningen.

Lees ook:
- Vmbo'ers schieten niks op met doorstroomplan
- Waar je doodziek van wordt? Van drie jaar lang niet werken
Meer over dit onderwerp:
economie opinie GRONINGEN
Deel dit artikel:

Recent nieuws