Vroag&Antwoord: Rouphoorn: van het een komt het ander

Voor de afwisseling kies ik zelf een woord en wel omdat we toevallig vandaag met een keten van 100 tweets willen beginnen. Iedere tweet bevat een woord dat enerzijds herkenning zal oproepen, maar aan de andere kant soms ook vraagtekens.
De beperkte ruimte van de tekst biedt de gelegenheid voor een korte vertaling en daarna niet veel meer, maar gelukkig is het geregeld mogelijk om een link aan te klikken voor nadere inlichtingen vooral over de auteur van de vermelde zin waarin dat aparte woord voorkomt.
De bedoeling is om een stuk of honderd dagen achtereen een twittertekst rond één woord te versturen en af te wachten of er iets mee gebeurt. We beginnen nu, eind januari zou dan nummer 100 de reeks moeten besluiten.
Omdat de radio het medium is waarmee we op woensdag aandacht vragen voor Vroag&Antwoord, lanceren we de tweets hier en voor deze ene keer nemen we een woord dat misschien wel met radio te maken kan hebben: rouphoorn. Het woord is eigenlijk helemaal niet zo moeilijk. Een rouphoorn moet oorspronkelijk een hoorn of toeter geweest zijn waarmee iemand zich verstaanbaarder kon maken, laten we zeggen de voorloper van de megafoon. Ter Laan geeft in zijn woordenboek 'scheepsroeper' als eerste betekenis, dus een scheepshoorn waarmee geroepen kon worden.
Maar uit die letterlijke betekenis kon een figuurlijke afgeleid worden en voor een voorbeeld kunnen we een beroep doen op Sien Jensema. Het dikste boek van die schrijfster (laat in de 19de eeuw in Stedum geboren en laat in de 20ste in Garderen overleden) was Hidde Betuun, spelend in de landbouw op het platteland van Noord-Groningen. Daarin wordt het woord rouphoorn gebruikt zoals in die eerste tweet staat, "Boeren ien kroug wazzen blied dat ze dei ol rouphoorn kwiet wazzen."
Het gaat over iemand die nogal nadrukkelijk en luid aanwezig is, toevallig is hij tegelijkertijd vaak dronken en hij heet Jaan Galloarie. Als hij dat boek Hidde Betuun binnenkomt gebeurt dat in het café van Gaarmt Swiegsoam - duidelijk iemand van minder decibels - en zijn entree wordt op de volgende manier prachtig beschreven: "Eerste dei kwam was Jaan Galloarie mit schoem van scheerzaip nog ien oren. Hai raip en gebeerde over zwoar weer en dunderkoppen en dat niks zo best tegen hetten is as jenever, kloare jenever: ie mouten nooit tegen noatuur ienwaarken, Swiegsoam."
Galloarie komt zo van de scheerbaas maar niet alleen scheerzeep, ook drank heeft hij boven ien kop en daarvan geeft hij als een rouphoorn blijk, 'schreeuwlelijk' dus. In zijn geval is de roeper ook nog vaak toeter, toeterlazarus, maar hij blijkt voldoende bij zinnen om een fraaie redenering te houden: bij stormweer moet je vooral drinken en geen verzet, kastelein, want de wetten van de natuur moet je volgen.....
Rouphoorn is het eerste Groninger woord dat langs deze weg aandacht vraagt voor nog 99 andere, die dagelijks zullen volgen.
Vroag&Antwoord is tot en met 31 oktober en dus nog heel even met z'n 5e vragenlijst in de lucht (www.hetverhaalvanhetgronings.nl). Wie nog mee wil doen, u bent van harte uitgenodigd. Het aantal deelnemers is groter dan ooit, maar kan voor ons niet groot genoeg zijn.