Vroag en antwoord: Zwaan en eend

© RTV Noord
‘Vogelnamen’ in het Gronings is in februari het thema van de Vroag&Antwoord-bijdragen op Radio Noord. Deze week staan de ‘zwaan’ en de ‘eend’ centraal. Ze werden behandeld in de 12e ronde van Vroag&Antwoord, november/december 2014.
Voor de ‘eend’ worden verschillende woorden genoteerd in de enquête. Het meest gegeven is
eend
. Een logische vraag is nu misschien: is het Gronings op dit punt verschoven naar het Nederlands? Is er überhaupt een ander woord voor ‘eend’ in het Gronings geweest?
Er zijn in het Gronings inderdaad meerdere woorden voor ‘eend’, maar het is niet zo dat dat eerst aind was en nu eend geworden is. Sterker nog: in het grootste deel van de provincie wordt deelnemers van alle leeftijden gewoon eend gezegd. Oftewel: aind wordt gebruikt in een specifiek deel van Groningen en wel in het noorden. Om preciezer te zijn: linksboven op het Hogeland, dus Zoutkamp, Kloosterburen, Pieterburen, Winsum, Warffum, enzovoort.
Oind wordt ook genoemd, en dat is de jongere variant van aind, zoals een ai in het Gronings vaker verschuift naar een oi, vergelijk zain en zoin. Oind wordt dan ook alleen op het Hogeland genoemd en door relatief veel mensen van na 1960.
Andere varianten die nog worden genoemd zijn bijvoorbeeld aindvogel en eendvogel. Maar die komen maar enkele keren voor en duiden volgens het woordenboek van Ter Laan specifiek op een geschoten eend.
De invullers kiezen voor ‘zwaan’ in het Gronings voornamelijk voor swoan en swoane. De Nederlandse variant, dus zwaan, wordt maar een paar maal genoemd. Het Nederlands is op dit punt dus niet in opkomst.
In Westerwolde en de Veenkoloniën noteren vrijwel alle deelnemers swoane. In de omgeving Stad en in het westen en noorden van Groningen wordt swoan gezegd. Het Oldambt ligt precies tussen het swoan- en swoane-gebied in, daar komen beide dan ook voor. De variant zonder -e is gangbaar in het noorden van het Oldambt, dus in Delfzijl, de Woldstreek, Meedhuizen, tot en met Wagenborgen. Vanaf Nieuwolda, vlak onder Wagenborgen, komt de -e-variant op: swoane.
Volgende week en vanaf vanmiddag op de Facebookpagina van RTV Noord: hoe noemt u de meeuw en de spreeuw?