Vroag en antwoord: Het menselijk lichaam

© RTV Noord
In de vorige vragenlijst werd de deelnemers aan Vroag&Antwoord gevraagd verschillende lichaamsdelen van de mens in het Gronings op te schrijven. Zo werden onder meer rug en been behandeld.
In het woordenboek van Ter laan zijn verschillende Groninger varianten voor ‘rug’ te vinden. Wie naar de antwoorden in Vroag&Antwoord onder ogen krijgt, moet echt even goed kijken om te zien welk woord waar in de provincie gebruikt wordt.
Van de Nederlandse variant, rug, is duidelijk in welke regio die vooral gebruikt wordt: in het westen en noorden van Groningen. Op het Hogeland zijn een aantal deelnemers die expliciet de uitspraak aangeven: “reug”. Je hoort hier dus een gerekte u, in het Westerkwartier is de u kort.
Keren we iets oostelijker, dan wordt de zaak al wat ingewikkelder. In de kop van het Oldambt is rug duidelijk gangbaar, maar in het overige deel van die regio wordt zowel rogge als rugge genoteerd. Daarbij moet wel gezegd worden dat rogge de meeste stemmen krijgt.
In de Veenkoloniën is het precies andersom: ook daar worden zowel rogge als rugge genoemd, maar hier krijgt juist rugge de voorkeur. Hetzelfde geldt voor de Stad en directe omgeving.
In Westerwolde is het beeld heel helder, want daar kiezen bijna alle deelnemers voor rugge.
De invullers geven voor ‘been’ in het Gronings een heel overzichtelijk beeld: in het Westerkwartier noteert de meerderheid been, net als in het Nederlands. Tegen de Friese grens aan, dus in plaatsen als Kommerzijl en Opende, wordt ook regelmatig bien opgeschreven (ook al is dat volgens mij geen Fries). In het overige deel van de provincie kiest bijna iedereen voor bain. Dus zowel in het noorden, als in het oosten en zuiden van Groningen. Baine wordt niet of nauwelijks genoemd. Een jongere variant van bain is overigens boin. Die wordt veel minder vaak genoemd, maar is wel in opkomst, want het is vooral in gebruik onder invullers van de jongere generaties.