Dagwoord: GALANT

© RTV Noord
Siemon Reker neemt in maart volgend jaar afscheid als hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de RUG. Vanaf 2 maart pakt hij dagelijks een publicatie uit zijn Groninger boekenkast en legt de vinger telkens bij één wisselend woord daaruit. Dat resulteert in de werkdagelijkse column Dagwoord.
Het blijspel in drie bedrijven
Tettje nam galant mit
van Marten Lap is uitgegeven door Het Grunneger Genootschop, waarschijnlijk rond 1980. Dezelfde uitgever bracht in 1980 diens prozatekst
Stried om de Z.K.2
uit - waarbij biografische informatie vermeld wordt. Lap (Zoutkamp 1914 - ....) belandde via zijn werk in de techische sector (PTT) in het begin van de jaren '50 in Rotterdam. Zijn toneelactiviteiten hebben te maken met de Groninger vereniging daar en dat verklaart weer waarom het Genootschop de uitgeversrol van Laps bundels kreeg. Waarschijnlijk is de taal via deze bron wat minder specifiek Zoutkampers geworden dan mogelijk was geweest.
De clou van het stuk is hetzij bij voorbaat bekend, hetzij al een beetje op basis van het overzicht van de spelende personen voorspelbaar. De twee ouders zijn niet zo algemeen ontwikkeld, de dochter gaat in de Stad werken en spreekt anders dan vroeger thuis Nederlands. Slapsma-Tiessens is in het stuk een terugkerende factor.
De grap is het gebruik van het woord galant, dat de ouders niet begrijpen wanneer ze post van hun dochter krijgen waarin deze aankondigt op bezoek te komen. In hun veronderstelling dat het een nieuw soort koffer betreft, haasten ze zich om haar van het station af te halen met een kar ten behoeve van het vervoer van de galant. J.A. Fijn van Draat bracht hetzelfde verhaal al kort voor WO II naar buiten in het bundeltje Krudoorns. In mijn exemplaar daarvan staat de aantekening dat het gegeven in Uithuizen voor waar gebeurd verteld wordt, het zou spelen rond de familie Danhof in 1912.
Dat laatste heeft historisch gezien dus om twee redenen de beste papieren: het is het oudste verhaal én het speelt in de tijd dat galant 'verloofde' nog nauwelijks in het Nederlands ingeburgerd was. Volgens Ngramviewer van de Koninklijke Bibliotheek komt "een galant" vooral tussen 1890 en 1920 in de kranten voor. Het misverstand in Noord-Groningen is daarom logischer in die periode dan enkele of diverse tientallen jaren later.
Marten Lap, Tettje nam galant mit. Z.pl. (Assen), z.j.