Dagwoord: JOAJOA

© RTV Noord
Siemon Reker neemt in maart volgend jaar afscheid als hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de RUG. Vanaf 2 maart pakt hij dagelijks een publicatie uit zijn Groninger boekenkast en legt de vinger telkens bij één wisselend woord daaruit. Dat resulteert in de werkdagelijkse column Dagwoord.
Het jaartal van verschijnen staat zelden bij toneelwerk vermeld. Dat maakt het lastiger ze voor onderzoek te gebruiken en dat terwijl die stukken juist over de mondelinge taal informatie kunnen verstrekken. Ook van de auteurs is lang niet altijd iets bekend. Mevrouw E. Leeuwerke-Schanssema heeft in dit genre diverse publicaties op haar naam, maar het is dus niet zo eenvoudig om de volgorde daarin aan te wijzen.
Is zij het die aanvankelijk schreef onder de naam G. Leeuwerke? Dan zou De woare riekdom best eens haar vroegste werk kunnen zijn. Het is vrij goedkoop uitgegeven in typoscript, misschien alleen maar gedrukt bij L. Vlieghuis Lichtdruk- en Copieerinrichting in Assen. De spelling doet op allerlei plaatsen bepaald fonetisch aan: "Zekkom d'r mor inloatn?", "Loat hai mörgn om dizze tied ais wrom komm" zijn twee voorbeelden van bladzijde 10. Het stuk is dus geschreven in een sfeer die vaker te signaleren valt, waarbij geen enkel Gronings werk als voorbeeld of referentie heeft gediend en zelfs het grote Nieuw Groninger Woordenboek zal een onbekend werk zijn.
Het persoonlijk voornaamwoord ie 'u, jullie (onderwerp)' is hier overal als hie geschreven, zonder dat er sprake kan zijn van een grap of een spraakgebrek. Maar bijzonderder is het gebruik van een veel voorkomend woordje zoals in deze uitingen:
• "... lopst joa oaf as'n olle wekker..."
• "Doe dust joa net, ofst mit meulntjes lopst."
• "... doar kiek ik joa nei van op (...)"
• "Doe bist d'r nou joa en hai is d'r."
Hier is bijzonder Gronings geschreven. Het veelgebruikte bijwoordje ja 'immers' dat het Nederlands niet maar het Duits wel bezit (Du kennst ihn ja 'je kent 'm immers', in het Gronings te vertalen met 'doe kenst hom ja') lijkt hieroveral opgevat als het Nederlandse ja en vandaar overgezet naar het Gronings: Ja, ik ken hem is 'joa ik ken hom'. In het Gronings is er vanouds verschil tussen joa 'ja' en ja 'immers, toch' maar dat is hier in het werk van G. Leeuwerke geheel afwezig.
G. Leeuwerke, De woare riekdom. Toneelspul in drei bedrieven. Assen (z.j.)