Dagwoord: KOESKIDDEL

© RTV Noord
Siemon Reker neemt in maart volgend jaar afscheid als hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de RUG. Vanaf 2 maart pakt hij dagelijks een publicatie uit zijn Groninger boekenkast en legt de vinger telkens bij één wisselend woord daaruit. Dat resulteert in de werkdagelijkse column Dagwoord.
De klucht in één bedrijf
Sloaven
is door zekere H. "omgezet ien 't Grönningsch" naar het Friese origineel van Y.C. Schuitemaker.
Sloaven
heet het naar de mannen die onder het juk van hun vrouwen moeten leven. Gaan ze er even een avondje op uit, overkomt ze wat en daarna kost het de grootste moeite om dat voor de echtgenotes geheim te houden.
Het is een piepklein boekje, zonder jaartal uitgegeven bij Christof Rinket in Groningen. Het bijzonderste is niet zozeer de dolle taferelen die erin voorkomen, maar het feit dat de kleermaker een Fries is. Hij en zijn vrouw komen beiden Fries sprekend op het Groninger toneel en dat leidt niet tot welk misverstand dan ook.
Wie de vertaler H. is, wordt niet duidelijk. Misschien moet hij in het Noordwesten van de provincie gezocht worden, het eerste kwart van de 20ste eeuw misschien. Het woord koeskiddel 'kiespijn' kan daar op wijzen. Koeskiddel spreekt iemand uit Noord-Groningen uit als "koeskill" en dat klinkt met zo als koeskillen gezegd wordt. Boudel 'boel' zegt die regio alsof het boulen was, de 'sleutel' wordt als "sleull" gerealiseerd en dat kan even goed als sleudel opgevat worden als als sleulen. Koes- is 'kies', killen is wellicht hetzelfde als hetzelfde Nederlandse woord dat van 'een tintelende kou veroorzaken' de aanduiding voor de pijn is geworden.
Yme Schuit(e)maker is een succesvolle toneelauteur in Friesland. Hij is in 1877 geboren in Franeker. Op latere leeftijd is hij in de Tweede Wereldoorlog een tijdlang algemeen adviseur van de Nederlandse Kultuurkamer voor de provincie Friesland, waardoor hem nadien een tijdelijk publicatieverbod opgelegd wordt.
Sloaven. Klucht in ain bedrief. (...) Groningen, z.j.