Dagwoord: MIETERG

© RTV Noord
Siemon Reker neemt in maart volgend jaar afscheid als hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de RUG. Vanaf 2 maart pakt hij dagelijks een publicatie uit zijn Groninger boekenkast en legt de vinger telkens bij één wisselend woord daaruit. Dat resulteert in de werkdagelijkse column Dagwoord.
De tweetalige bundel
Lees je vrij. Leest joe vrij. Verhoalen en gedichten
is misschien wel het meest curieuze werkje in de hele boekenkast. Hoe moet dit geschenk van de Groninger boekendagen uit 2005 aangehaald worden? De titelpagina is verwarrend en de hele bundel is een mix van veel. De kern bestaat uit Nederlandse teksten die met 'vrijheid' te maken hebben en waarbij Jan Siebo Uffen telkens een vertaling schreef, ook bij enkele toegevoegde commentaren van gedeputeerde Hans Gerritsen. Uffen in een simultaanseance tegenover een veelheid aan tegenstanders.
Het boekje laat de grote woordenrijkdom zien waarover Uffen beschikt en die hij ook wil tonen. De vertalingen zijn even geschikt onderwijsmateriaal als de orginelen voor wie zich wil bekwamen in het overzetten van teksten tussen Gronings en Nederlands of in het bestuderen daarvan. Het is nu erg gemakkelijk om origineel en gekozen woord of uitdrukking met elkaar te vergelijken en te zien hoe geslaagd bijvoorbeeld het ingewikkelde proces geweest moet zijn om een gedicht te vertalen, als ook om kritiek te geven op heel wat punten.
Is dat correct, in 2005 in Roderwolde te vertalen met 'omtrint Rowòl'? Is 'rebulie' het goeie woord voor wat in het origineel als verzet staat aangeduid? In een huis binnenlaten maakt Uffen tot een actievere constructie met 'nuigen' in het Gronings, eigenlijk gelijk in zet hij om in 'vanzulf geliek aan', een binnenplaatsje bij een huis noemt hij 'krimpke'.
De bundel kan tot interessante discussie aanleiding geven. Ze hield een klein linnen tasje omhoog in de taal van Remco Ekkers is bij Jan Siebo Uffen 'Ze huil n mieterg linnen taske omhoog'. Het woord klein is van een negatievere kleur voorzien door te kiezen voor 'mieterg'. Ter Laan geeft vier betekenissen van dat woord, waaronder "2. niet recht op streek. Boer was wat mieterg (in pokkel, in hoed); 3. slecht, gemeen. n Mieterge keerl. Dat is mieterg goud = een slechte stof. Dat is mieterg doun = een gemene streek: 4. lelijk. (...)" Die geven alle een bepaald andere impressie dan klein. Dat geldt ook voor de eerste omschrijving die de letterlijke oorsprong van mieterg uitdrukt, "waarin mijt zit. Mieterge kees".
Leest joe vrij. Verhoalen en gedichten. Lees je vrij. Marijke Gröniger-Schultz, Gelly Talsma e.a. (red.) Groningen, 2005