Dagwoord: HINNEWEER

© RTV Noord
Siemon Reker neemt in maart volgend jaar afscheid als hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de RUG. Vanaf 2 maart pakt hij dagelijks een publicatie uit zijn Groninger boekenkast en legt de vinger telkens bij één wisselend woord daaruit. Dat resulteert in de werkdagelijkse column Dagwoord.
Dopheide
heet het bundeltje, Erica is het pseudoniem van de schrijfster mevrouw A. Hofmeester. Ze woonde in Winschoten ten tijde van de verschijning, 1983. Het is een gemengd geheel van Nederlandse en Groninger teksten, vooral gedichten maar ook een enkel stukje proza, van algemenere en van meer religieuze aard. Het oogt op het titelblad als een uitgave van Dekker&Huisman in Wildervank, maar het is zonder twijfel een uitgave in eigen beheer geweest.
De laatste gedichten en verhaaltjes, van bladzijde 54-68, zijn in dialect. Dat is vooral naar de uitspraak genoteerd getuige bijvoorbeeld eevm 'even', spleet'n, binn', lign. Het gedicht Het swaalfke (blz. 54) begint zó: "Kiek, doar is e weer / Het swaalfke mit zien swaart en wit / Hai vlogt mor hen en weer, / 't Is selden dat e zit." Hier is naar de uitspraak genoteerd, anders is de beginklank van selden 'zelden' niet te verklaren, maar de -en van datzelfde woord passen daar niet bij en dat is inderdaad zelden het geval in dit bundeltje. Ritme? Vergeten? Het gebeurt een aantal malen meer.
In dezelfde regels zit één echt tegenvoorbeeld tegen dat inslikken van de klinker in woorden als mörgn, kenn'n, eet'n, ruud'n, e.v.a. Dat betreft het heen-en-weer vliegen van de zwaluw, hen en weer. Hen en weer is geen gebruikelijke uitspraak in het Gronings. In feite lijken er twee mogelijkheden te zijn. We zeggen hìn en weer als het om een nadrukkelijke en misschien welk langzame beweging van A naar B en terug naar A aan de orde is. Bij een vlugge beweging (zoals bij zwaluwen maar dat is hier lastig te declameren) kunnen we eerder hinneweer noteren.
In de vlugheid slikken we weer een klank in die gezegd wordt bij nadrukkelijk spreken, de n van hìn-e(n)-weer! Normaal is het de klinker (eetn, behalve als het een nadrukkelijke opdracht is eten!) maar in dit bijzondere geval is het dezelfde medeklinker als in het Nederlands ("ete"), namelijk de n van hin-en-weer. Daar zal mevrouw Hofmeester niet aan gedacht hebben en het ís ook vrij uitzonderlijk in het Gronings.
Erica (A. Hofmeester), Dopheide. Wildervank, 1983.