Dagwoord: VERHINNEWEERD

© RTV Noord
Siemon Reker neemt in maart volgend jaar afscheid als hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de RUG. Vanaf 2 maart pakt hij dagelijks een publicatie uit zijn Groninger boekenkast en legt de vinger telkens bij één wisselend woord daaruit. Dat resulteert in de werkdagelijkse column Dagwoord.
Razend was ze, mevrouw T.K.E. de Haas-Okken, toen uitgeverij J. Bakker in Drieborg twee verhalen van haar hand publiceerde waar ze op zich mee had ingestemd. Ze was akkoord, maar dan: “Nu echter het boekje, waarvan ik geen drukproef ontving, en waarin dientengevolge menige drukfout is blijven staan, voor mij ligt, stel ik er prijs op hier te verklaren, dat de gewijzigde titel, de toevoegingen op omslag en titelblad en de willekeurige veranderingen en toevoegselen in den tekst - nog bovendien in een dialect verschillend van het mijne - het werk zijn van de heer Bakker en voor zijn rekening komen.” Zo schreef ze in het Maandblad Groningen in 1922.
Bakker had het bestaan om het "Twei koddige schetsen" van Mevr. E. de Haas-Okken te noemen. Uit het Maandblad had hij het ene en uit de Driemaandelijksche Bladen het tweede verhaal gekopieerd, In 't Törfland. Ter Laan schreef dat het woord bed in het Gronings voorkwam in de specieke betekenis 'bed voor bloemen, bonen enz. Uit het Holl. Anders steeds bèr', maar zelf had hij in strijd daarmee al het woord bloumbèr opgenomen.
Mevrouw De Haas had het in het betreffende verhaal over twee mooie ronde bêrkes 'bedjes' die op maandag mooi met bloemen beplant waren, maar ze waren op woensdag "al hailendal verruinewaierd". (blz. 15) Hier zien we nog de oorspronkelijke vorm, tot een ruïne gemaakt, verruinewaierd. Dat klonk bijna als "ver-rewinnewaaierd". En toen veel van die woorden op -aaiern wat minder sterk kwamen te staan (of mogelijk al langer uitgingen op -éren) klonk het woord als "verrinnewéren" en dat was twee druppels water met verhinneweren.
Dat is een zeldzaam fraai staaltje van wat volksetymologie heet: een voorheen wat geleerd-achtig woord dat door het volk aangepast en daarmee in een wel zo begrijpelijk jasje gestoken werd. De woorden ruïne en heen-en-weer lijken in dat destructieve werkwoord opeens logisch met elkaar in verband te staan.
[T.K.]E. de Haas - Okken, Op 28 Augustus noar stad en In 't Törfland. Twei koddige schetsen in de Grönneger sproak. Drieborg, z.j. (1922).