Dagwoord: KWAALSTER

© RTV Noord
Siemon Reker neemt in maart volgend jaar afscheid als hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de RUG. Vanaf 2 maart pakt hij dagelijks een publicatie uit zijn Groninger boekenkast en legt de vinger telkens bij één wisselend woord daaruit. Dat resulteert in de werkdagelijkse column Dagwoord.
Ooit dook in het kader van een Elfstedentocht het woord
kwalster-ijs
op: pas in 2012 voegde Van Dale het woord voorlopig toe met de betekenis 'bobbelig ijs van opgevroren sneeuw'. Was dat geen fondantachtig ijs?
Kwalster
staat als los woord niet in Van Dale, het zou ook een veel minder smerige impressie wekken dan ons
kwaalster
.
De mooiste en levensechtste omschrijving van kwaalster staat in het Oostfriese woordenboek van Ten Doornkaat Koolman, even bij de les nu: "dicker, zäher gelblicher od. auch grüngelblicher Schleim, der sich in Folge von Erkältung od. auch des übermässigen Genusses fetter Speisen im Schlunde od. in der Lunge etc. sich bildet, sich beim starken Husten u. Räuspern los giebt u. mit Geräusch ausgehustet od. ausgeworfen u. ausgespuckt wird". (Schlund = keel, strot.) Deze omschrijving heeft Hans Elema (1904 -1977) vast gekend. Hij was in leven hoogleraar Duits aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Verbitterd nam hij vervroegd afscheid van deze werkgever toen de studenten te veel invloed kregen. Niet veel later stopte hij ook (waarschijnlijk ook gefrustreerd) met zijn belangrijke rol als hoofdredacteur bij het Cultureel Maandblad Groningen. Daarna probeerde hij enkele jaren Groningen en Groningers te herinneren aan hun eigen taal en ik denk dat hij daarmee indirect ook het pad geëffend heeft voor de komst van een streektaalfunctionaris.
In het Cultureel Maandblad van 1971 verschenen na zijn vertrek anoniem een aantal Kwaalsters van Haarm Törfduvel. Bijtende gedichten, harde woorden. Die waren van Hans Elema. Wie het niet wist of vermoedde, kon het zien in z'n postume bundel Gedichten. (blz. 57-70)
Hans Elema, Gedichten. Groningen z.j. (1979)