Dagwoord: RICHTEN

© RTV Noord
Siemon Reker neemt in maart volgend jaar afscheid als hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de RUG. Vanaf 2 maart pakt hij dagelijks een publicatie uit zijn Groninger boekenkast en legt de vinger telkens bij één wisselend woord daaruit. Dat resulteert in de werkdagelijkse column Dagwoord.
Tusken tiene en elven
zaten kinderen vroeger in de vierde klas van wat de lagere school heette. Die leeftijd is de titel van de herinneringen die Geert Diemer (1924-1999) op papier zette. In zeer simpele zinnen vertelt hij en laat daartussen de meester van vroeger aan het woord.
Geert Diemer kwam (net als de andere twee Diemers die op het terrein van het Gronings actief geweest zijn, Willem en Hanny) uit Musselkanaal of nabije omgeving. Vooral na zijn vervroegde pensionering wilde hij zich met energie aan het Gronings wijden. Hij observeerde de taal van zijn geboortedorp, althans dat deel waar hij zelf uit afkomstig was, en zette die gegevens bijelkaar in een persoonlijke grammatica. De precieze lokalisering in de titel geeft zijn particuliere benadering aan: "De tongval van Musselkanaal: een bijdrage tot de kennis van het Nieuw-Veenkoloniaals zoals dat wordt gesproken in Nieuw-Stadskanaal (tussen Eerste en Tweede Afdraai), in Musselkanaal en in Ter-Apelkanaal". Hij bedoelde eenvoudiger gezegd z'n eigen Gronings.
Geert Diemer wilde zelf ontdekken en hij wilde zijn eigen accenten zetten. De ondertitel van de vertellingen Tusken tiene en elven getuigt daarvan via een klein persoonlijk signaaltje. De vraag is of hij geïnteresseerd zou zijn geweest in een signaaltje van taalverandering in z'n eigen taal hem door een ander aangewezen. Diemer laat de meester in het Gronings vertellen, het speelt als hij zelf als leerling tien of elf jaar is. Dat is dus 1934 of 1935.
Van Dale geeft als vijfde betekenis van het woord richting het pregnante 'in de richting van, naar' met als voorbeeld richting Kerkrade. Dat is een ontwikkeling in het modernere Nederlands van de laatste tientallen jaren, waarbij het woord richting een nieuwe functie krijgt, voorzetsel. Zover is Van Dale nog niet maar dat is een kwestie van tijd. Meester Boerakker vertelt op blz. 26, hoe de herder 's ochtends op stap ging, "richten grinze". Op dezelfde pagina wordt gesproken van "richten Dollerd" en ook nog van "richten Drende". Richten 'richting' is hier overal een voorzetsel. Maar dat kan op de ontleedles nog niet verteld zijn in 1935 want de taal moest zich nog die kant op ontwikkelen. Ook het Gronings.
Geert Diemer, Tusken tiene en elven. Vertelsters van meester Boerakker in t Veenklonioals. Stadskanaal 1985.