Dagwoord: VRANTERG

© RTV Noord
Siemon Reker neemt in maart volgend jaar afscheid als hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de RUG. Vanaf 2 maart pakt hij dagelijks een publicatie uit zijn Groninger boekenkast en legt de vinger telkens bij één wisselend woord daaruit. Dat resulteert in de werkdagelijkse column Dagwoord.
Een overweging en drie preken bevat het boekje
Ien aigen toal
, gehouden in avonddiensten in Delfzijl, Farmsum en Uithuizen (respectievelijk in 1951, 1952 en 1952). De overweging gaat over de kwestie óf, de preken demonstreren de mogelijkheid dát. Het was vroeg in de jaren '50 een kwestie, of de kerkdienst in het Gronings gehouden kon worden. Het antwoord is binnen zekere voorbehouden positief en die condities betreffen de zuiverheid van de gebezigde taal. Die taal oogt een halve eeuw later heel natuurlijk - het zou interessant zijn, Hulsts drie preekteksten van toen talig te vergelijken met hedendaagse. Gewild doet zijn taal nergens aan.
Prof. dr. A.R. Hulst was eerder predikant geweest in Delfzijl, werd hoogleraar Oude Testament in Utrecht. In de preek in Uithuizen blijkt hij de gekozen psalmtekst uit het Hebreeuws vertaald te hebben, waar letterlijk staat "noar God tou bin ik stil". Die stilte in berusting contrasteert hij met de gesteldheid die hij weergeeft met maalkopt en wrantereg, kenmerken van opstandigheid. Maalkopt is te vertalen als 'voorzien van een dwarse bui', vranterg en het bijbehorende werkwoord is bijvoorbeeld met Molema royaal op deze manier te omschrijven: "vranten, vrantern, frantern = brommen, knorren, pruttelen, dwingen, van kinderen; vranterg, wranterg = ontevreden, verdrietig, knorrig, pruttelig, pruilend". Drukt frantern de norsigheid nog iets sterker uit dan vrantern en klinkt wrantern nog wat minder zwaar aangezet?
De reeks omschrijvingen in Molema's woordenboek strookt met de andere talen waarin hij hetzelfde woord ontdekte. Vooral in de Noord-westelijke talen van Europa komen ze zichtbaar gelijk en met dezelfde betekenis voor. De verspreiding op de kaart van vranterg c.a. is groot geweest. Wie 'knorrig' wil uitdrukken kan in Denemarken nog steeds met vranten terecht.
A.R. Hulst, Ien aigen toal. Preken ien de Grunneger toal. Delfzijl, z.j. (1952?)