Dagwoord: DAGSOAM

© RTV Noord
Siemon Reker neemt in maart volgend jaar afscheid als hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de RUG. Vanaf 2 maart pakt hij dagelijks een publicatie uit zijn Groninger boekenkast en legt de vinger telkens bij één wisselend woord daaruit. Dat resulteert in de werkdagelijkse column Dagwoord.
De timmermanszoon Evert Marema werd in 1877 in Uithuizen geboren. Hij huwde (als hoofd der school) in 1918 in Baflo Eltje Geertruida Sietsema uit Uithuizermeeden en overleed in 1937 in Haarlem. Bekendheid kreeg Marema door een aantal succesvolle toneelstukken, waaronder het blijspel
Dei 't lest lacht
. Daarin draait het om bedrog van de kant van een eenvoudige zoon van een visboer uit Zoutkamp die de dochter van een rijke boer hoopt te vangen door zich uit te geven als fabrieksdirecteurszoon uit Amsterdam. Het bedrog wordt onthuld door de oude arbeidersvrouw Siementje van Leegweg, allicht een verwijzing naar 't Lage van de Weg (
t Lege
) bij Uithuizen.
Het stuk speelt in de tijd dat Oltje aangepast wordt tot Ali, dat de auto voorzichtig begint op te komen maar het bed heeft in plaats van een matras nog stro. Vooral moeder spreekt het Slapsma-Tiessens als het bezoek uit het Westen er is, vader en de stijfkoppige boerenzoon van de buurman blijven stug Boers praten (blz. 38): de aanduiding voor het Gronings in het Noorden van de Provincie.
Als de oude arbeider Germt binnen komt vergeet hij bijna de dochter (juist teruggekeerd van een verblijf elders) "nog even goiedag" te zeggen maar dat wordt bijna veroorzaakt door schrik: "wat bis ja 'n doame worren." Maar hij herstelt zich, bij zijn vertrek groet hij alle aanwezigen met een gebruikelijk Dagsoam. (blz. 18) Als buurjongen Kloas de Boer aansluitend het toneel verlaat neemt hij afscheid met Goienoavend joe allen. (Ook op blz. 61 zegt hij dat.)
Toneel uit deze jaren (ruwweg het eerste kwart van de 20ste eeuw) laat zien hoe de gebruikelijke groetcultuur in Groningen dan is. De groet wordt bij een enkelvoudige ontmoeting voorzien van de familienaam als het een man betreft (dus bijvoorbeeld simpelweg Jansen!), vrouw of juffrouw gaan vooraf aan de familienaam in het geval van een vrouw. Bij een tweetal wordt de groet gericht tot joe baaiden, bijvoorbeeld Dag joe baaiden. Een groet lijkt dus altijd vergezeld te moeten gaan van een aangesproken persoon, enkelvoud, tweetal of groter meervoud. De aanduidingen soam(en) en allen zijn daarbij gangbaar bij een aantal dat groter is dan twee.
• Samen en met z'n allen verschijnen al deze stukjes in maart volgend jaar bij In Boekvorm in Assen wanneer deze serie compleet is!
E. Marema, Dei 't lest lacht. Bliespul in drei bedrieven (...). Groningen, z.j.