Dagwoord: PRAKKEZÈREN

© RTV Noord
Siemon Reker neemt in maart volgend jaar afscheid als hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de RUG. Vanaf 2 maart pakt hij dagelijks een publicatie uit zijn Groninger boekenkast en legt de vinger telkens bij één wisselend woord daaruit. Dat resulteert in de werkdagelijkse column Dagwoord.
In die grote toneelsector die het Gronings in de loop van de 20ste eeuw heeft ontwikkeld bevinden zich ook allerlei teksten die in het stedelijke dialect geschreven zijn. Ondanks enkele Stadse schrijvers van later datum, Henry Hes, Plenter, Gerrit Wassing, is zo'n toneelstukje in elk geval ook talig bekeken bijzonder genoeg voor attentie. Het nadeel van deze bron is wel, dat er zo veel anoniem is uitgegeven - de auteur is niet zelden geheel onbekend.
Dat komt misschien mede door de uitgeefgeschiedenis. J.D. Dijk bracht enorme aantallen titels en vooral titeltjes op de markt die later doorverkocht werden en bij Festa in Winschoten terecht kwamen. Voorraden van de oorspronkelijke uitgaven voorzag Hekman (= Festa) van een nieuwe auteurloze omslag maar het is althans in theorie mogelijk dat J.D. Dijk er wel een naam op had genoteerd.
Hinderk en Loeks, bliedspul veur 2 heren is een voorbeeld van zo'n simpel en kort stads stukje. Zo staat het op de nieuwe omslag, het dunne boekje (6 bladzijden) zelf opent met de benaming "Hinderk en Loeks of Guie raod". Alleen al guie én de ook bij Dijk ongebruikelijke schrijfwijze met ao geven twee stedelijke taalkenmerken prijs: 1) de klinker van het woord hok (in de Provincie veel vaker hoorbaar tegenover de klank uit bok in de provincie, althans voorheen); 2) dat woord guie 'goeie' elders in Groningen veelal goie is. Maar ook dou 'jij' ontbreekt niet als karakteristiek voor de hoofdstad: "Dou kenst makkelk wat zeggen."
Vanuit de Golden Raand is misschien nog wel opvallender dat er in de Pronkjewail zelf sprake is van bijvoorbeeld menèr (manier), perbèren (proberen) en wat Loeks bij het opkomen aan Hinderk en dus ons toeroept: "Wat nou Hinderk? Hou bist dou hier zoo alleine te prakkezèrn. Toch nait over de wichter!" Ook prakkezèren 'prakkeseren' heeft een opvallende klinker die het stedelijke dialect als een bijzondere variant kenmerkt,- vanuit de omgeving bekeken.
N.N., Hinderk en Loeks of Guie raod. Klucht in 1 bedrief veur 2 Heeren. Winschoten, z.j.