Dagwoord: GROUZEG

© RTV Noord
Siemon Reker neemt in maart volgend jaar afscheid als hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de RUG. Vanaf 2 maart pakt hij dagelijks een publicatie uit zijn Groninger boekenkast en legt de vinger telkens bij één wisselend woord daaruit. Dat resulteert in de werkdagelijkse column Dagwoord.
Kleine boekjes, grote raadsels. Triene op de köstschoule is er een voorbeeld van. Het is een "kluchtig schetsje veur 3 doames" met acht pagina's tekst, inclusief een muzikale in- en uitro. (Volgens Van Dale is intro een woord dat zowel het als de als lidwoord heeft, de tegenstelling is outro, maar ik kende alleen uitro. Ik kies voor de omdat introductie de hele vorm is maar dat is niet per se overtuigend, denk aan de zebra uit het zebrapad.)
Het is een stukje waarvan het weliswaar niet netjes is dat de uitgever de auteursnaam ervan niet vermeld heeft, maar een literaire jury zal het snel terzijde gelegd hebben want erg bijzonder is het niet. Triene moet vooruit in de wereld en moeder dacht dat een kostschool in de stad daarvoor een goed middel was. Ze gaan dus op bezoek bij de directrice daarvan. Moeder (boerin) spreekt stedelijk dialect, zie specifieke kenmerken als dai 'jou', an 'aan', kuien 'koeien'.
Ze laat niet veel intelligentie blijken getuige haar misverstand omtrent noten, muzieknoten. Dat verstaat ze als beziekneuten en ze vraagt dan: "Bin dat van dai neuten dai nait goud, dai gaalstrug binnen?" Even daarna heeft ze in hetzelfde verband over grozughaid. Omdat het zo onwaarschijnlijk is, lezen we hier niet grootseghaid 'trots' maar een woord dat in woordenboeken vindbaar kon zijn als grouzeghaid.
Grouzeg betekent twee dingen. In het Nederlandse woordenboek is groezig 'vuilgrauw, vaal', in Molema en Ter Laan zien we twee verschillende sporen: 'walgelijke smaak van groenten, die niet naar behooren toebereid zijn' zegt Molema onder grouzlg om even verderop als tweede betekenis 'vuil, smerig op het uiterlijk, vooral van vloeistoffen, wat er walgelijk uitziet en niet in den aard dier voorwerpen of stoffen ligt' toe te voegen. Ter Laans informatie is in dezelfde lijn, hij voegt op allerlei plaatsen in het NGW praktische informatie toe om vooral olie op dat punt te reinigen.
Grouzeghaid en grozeghaid hebben een verschillende klinker in de eerste lettergreep. Dat is juist, maar er zijn meer voorbeelden van woorden die op dat punt uiteen lopen maar op dezelfde basis teruggaan.
N.N. Triene op de köstschoule. Kluchtig schetsje veur 3 doames. Winschoten, z.j.