Dagwoord: OF

© RTV Noord
Siemon Reker neemt in maart volgend jaar afscheid als hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de RUG. Vanaf 2 maart pakt hij dagelijks een publicatie uit zijn Groninger boekenkast en legt de vinger telkens bij één wisselend woord daaruit. Dat resulteert in de werkdagelijkse column Dagwoord.
Dust en Zwoavel, Capucijners met Samoswijn en andere bevrijdingsherinneringen
zijn in de bundel met die naam samengebracht, het resultaat van inzendingen in het kader van een wedstrijd van het Anjerfonds (het tegenwoordige Prins Bernhardfonds) in Groningen in 1985. Het zijn bijdragen in proza, proza en poëzie, in het Nederlands, het Nederlands en het Gronings.
Bij die laatste zit onder meer het verhaal dat Hanny Diemer schreef onder de niet-verrassende titel Bevrijden. (blz. 37-43) Eigenlijk zou het ook met woorden als 'terug en verder' aangeduid kunnen worden, want de hoofdfiguur gaat weerom naar vroeger, naar oma die ze al te lang uit het oog verloor, wilde verliezen. De concrete aanduidingen in de tekst die in Groningen inzet met een busrit naar Musselkanaal, spoort met de taal van Hanny Diemer, een van de familieleden uit dat dorp afkomstig.
De taal is met precisie gebruikt, zonder dat er sprake is van een krampachtig afzetten tegen het Nederlands. Daar lijkt het een klein beetje op voor wie ziet dat een bepaalde constructie herhaaldelijk gebruikt is. Dat is het bijzondere gebruik van het voegwoord of zoals in deze fragmentjes: "... rechte vurgen, of het n monsterachteg baist..." (38), "vinger kromd of wol ze d'mensken noar zuk tou trekken" (41), "zo veurzichteg of doun ze dat veur t eerst in heur levent" (42) en "zo vrij en bliede of kin ze elk ogenblik votvlaigen" (42).
Bijzonder is het gebruik van of in de betekenis 'net of, alsof'. Dat staat in Ter Laans NGW als Gronings (Hai kikt òf e gain tien tellen kin), het komt ook in Van Dale voor als Nederlands (hij deed of hij me niet hoorde).
Bijzonderder is het gebruik van dit of bij Hanny Diemer: Van Dale en Ter Laan plaatsen de persoonsvorm ver weg naar achter in de betreffende zin, Hanny Diemer plakt deze werkwoordsvorm bijna aan het voegwoordje vast en maakt er zo iets eigeners van of wil ze haar handtekening ermee zetten.
G. Vaders e.a. (red.), Dust en Zwoavel, Capucijners met Samoswijn en andere bevrijdingsherinneringen. Scheemda, 1985.