Made in Grunn: De slim gebouwde duwbak van Pattje uit Waterhuizen

Bauke Adema, directeur-eigenaar van scheepswerf Pattje Waterhuizen
Bauke Adema, directeur-eigenaar van scheepswerf Pattje Waterhuizen © Loek Mulder/RTV Noord
De meeste scheepswerven lijken hun neus op te halen voor de duwbak. Te weinig techniek, geen motor erin, niet zo heel sexy. Gewoon een drijvende bak bedoeld om erts, kolen, graan of een ander bulkproduct over water te vervoeren.
Bauke Adema van Pattje Waterhuizen kijkt er heel anders naar. Dat past wel bij Adema, een wat atypische directeur, die doorgaans gekleed gaat in een blauwe overal, ook als hij op zijn luxe directiezetel plaatsneemt. Adema houdt ervan om samen met de vijftig mannen op de werf zijn handen uit de mouwen te steken.
In een paar jaar tijd heeft de scheepswerf aan het Winschoterdiep zich ontwikkeld tot specialist in de bouw van duwbakken. Het is inmiddels de hoofdmoot geworden van de werf met de fameuze naam.

Een eigen filosofie

In Nederland is Pattje volgens Adema (51) nu de enige werf die nog duwbakken en pontons in aantallen bouwt. Misschien zelfs wel de enige in heel Noordwest-Europa. En daar zit precies de winst voor Pattje Waterhuizen.
Adema benadert de markt volgens zijn eigen filosofie. ‘We zouden ook coasters kunnen bouwen, zoals veel werven hier doen. Dan bouw je een schip van tien of twaalf miljoen. Daar mag dan een hogere winstmarge op zitten dan op een duwbak. Maar je kunt er maar een paar per jaar van bouwen. En er hoeft maar wat mis te gaan en je gaat de bietenbrug op en je bent je marge kwijt.’
Veel kruimels maken serieuze broden
Bauke Adema - directeur van Pattje Waterhuizen
Pattje koos een jaar of drie geleden voor serieproductie van duwbakken, nadat een Rotterdamse werf Pattje benaderde. Adema: ‘Op de eerste maakten we verlies en ik twijfelde erover of we er wel mee door moesten gaan.
Maar de tweede kostte al minder manuren en het bouwen ging steeds efficiënter. Zo zet de werf tonnen staal weg tegen misschien geen glanzende winstmarges, maar, stelt Adema: ‘Veel kruimels maken serieuze broden.’
Pattje-medewerkers bezig met de bouw van een duwbak
Pattje-medewerkers bezig met de bouw van een duwbak © Loek Mulder/RTV Noord

Zo slim mogelijk bouwen

De kunst is, aldus Adema, het vaartuig zo slim mogelijk te bouwen. Innovativiteit zit hem dus vooral in het bouwproces. Daar worden mensenhanden steeds meer vervangen door geautomatiseerde plasmasnijders en lasrobots. Die laatste installeert Pattje binnenkort, ook omdat het momenteel ontzettend lastig is om goede lassers of andere specialisten te vinden.
De efficiëntie is nu zo ver doorgevoerd dat zelfs een in China gebouwde duwbak hier meer geld moet kosten dan eentje van Pattje. ’Het is nog steeds interessant om klein spul in Nederland te bouwen’, zegt Adema.
Het is nog steeds interessant om klein spul in Nederland te bouwen
Bauke Adema
Hoewel, ’klein spul’? Voor een scheepsbouwer misschien, maar het gaat nog wel altijd om een vaartuig met afmetingen van 90 meter lang breed, 11 meter 45 breed en een gewicht van zo’n 600 ton. Qua lengte zijn ze zelfs vergelijkbaar met een coaster. En om klein geld gaat het ook niet want een duwbak moet wel 1,2 miljoen kosten.

Veel vraag, weinig concurrentie

Met de vraag naar duwbakken zit het volgens Adema voorlopig wel goed. De afgelopen twee jaar zijn namelijk honderden pontons en duwbakken naar Oekraïne verscheept, waar ze worden gebruikt voor opslag van vooral graan.
Bekijk hier de video over Pattje:
Het heeft voor een tekort gezorgd in West-Europese havens, waar ze ook worden benut voor het bewaren van goederen en waar opslag op de wal erg duur is. Het merendeel van de duwbakken ligt volgens Adema hierom stil. Wel gek, meent de scheepsbouwer: ‘Een schip dat stilligt maakt verlies. Een duwbak verdient dan juist zijn geld.’
Zeker, er wordt ook mee gevaren. Op de kanalen en de grote rivieren varen duwboten met maximaal zes duwbakken ervoor. Enorme gevaartes van over de 200 meter lang. ‘Net een grote olietanker’, aldus Adema.
Pattje-medewerkers bezig met de bouw van een duwbak
Pattje-medewerkers bezig met de bouw van een duwbak © Loek Muklder/RTV Noord
Van concurrentie lijkt Pattje Waterhuizen weinig last te hebben. Een werf in Friesland was in Nederland een van de laatsten die zich op de bouw van duwbakken had toegelegd, maar die ging een paar jaar geleden op de fles. En sinds in Polen het aantal werven dat duwbakken maakt is uitgedund, komt ook daar maar weinig aanbod meer vandaan.

Aan het kortste eind

Er was trouwens nog een reden waarom Adema overschakelde op de bouw van duwbakken. De bouw van de veel grotere coasters door Pattje stuitte op nogal wat weerstand van omwonenden die klaagden over geluid en onaangekondigde tewaterlatingen.
In procedures die eerst door de provincie en later door de gemeente Midden-Groningen werden gevoerd trok Pattje aan het kortste eind. De werf werd veroordeeld tot betalen van dwangsommen.
Om de herrie van de luidruchtige staalbouw in te perken zag Adema zich gedwongen een hal neer te zetten. Dat zette wel wat beperkingen op de beschikbare ruimte, maar de hal bleek heel geschikt voor de bouw van duwbakken.

Rebelse aard

Al twee jaar zijn er nu geen klachten over de werf. Ook niet meer van de vakbond, waarmee Adema met zijn wat rebelse aard regelmatig mee in de clinch lag over onder meer arbeidsomstandigheden.
Dat gaat nu allemaal goed, zegt Adema: ‘De laatste paar hebben we een goede relatie met de buren en ook met de gemeente en de vakbond. We zijn overal goed uitgekomen.’