Zonder eigen hamer en beitel wordt het lastig

© Roos Koole/ANP
Op 1 mei is de VAR afgeschaft en vervangen door de modelovereenkomst voor zzp-ers. De achterliggende gedachte is meer duidelijkheid te creëren in de verhouding werknemer/werkgever en om betere uitspraken te kunnen doen of een zelfstandige ook daadwerkelijk ondernemer is of dat toch meer sprake is van een dienstverband.

Door: Theo Sikkema

Het gaat om het vermijden van de zogenaamde 'schijnzelfstandigheid'. Dit zijn zelfstandige ondernemers die wel een VAR-verklaring hadden, maar eigenlijk alleen op papier zelfstandig waren. Ze werkten voor één opdrachtgever en deden feitelijk niets anders dan de medewerkers die in loondienst waren bij die opdrachtgever. Dit alles is geregeld in de Wet DBA, Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties.

Modelovereenkomst

Thuiszorg Dichtbij uit Groningen loopt voorop in het hele traject. De zorgcoöperatie heeft in juni 2015 al een voorstel ingediend bij het ministerie van VWS en de Belastingdienst. Eind april werd het goedgekeurd en was daarmee de eerste goedgekeurde modelovereenkomst van een thuiszorgorganisatie. Het was überhaupt de tweede goedgekeurde overeenkomst in de zorg als geheel.
Voorzitter Jort Schuringa van de Raad van Bestuur weet veel over de regelgeving. 'In de zorg is de term gezagsverhouding ook heel belangrijk. Voor een modelovereenkomst is het één van de belangrijke voorwaarden waar door de belastingdienst naar gekeken wordt. Je moet vertrouwen in elkaar hebben dan kun je prima met zzp-ers werken.'

Niet te nadrukkelijk beschrijven

Het probleem is namelijk dat als de werkzaamheden te nadrukkelijk beschreven worden, het snel gezien wordt als een gezagsverhouding en de belastingdienst dan snel neigt naar een dienstverband. 'Het voordeel van de nieuwe regeling is dat het de opdrachtgever vrijwaart van werkgeverslasten en het de zzp-er de ruimte geeft om te laten zien dat hij of zij ook daadwerkelijk ondernemer is. Als de zzp-er zich daar niet aanhoudt dan werkt het niet. Het is van belang om het aantal opdrachtgevers in de gaten te houden', aldus Schuringa.

Strakker in uitspraken

Het in Groningen gevestigde Zzp-Nederland is de grootste onafhankelijke ondernemersorganisatie voor zelfstandigen zonder personeel in Nederland. Directeur Frank Alfrink kan een goed beeld schetsen van de huidige situatie. 'De belastingdienst moet ervoor zorgen dat de zogenaamde deregulering goed wordt uitgevoerd. Dat is hun opdracht, maar je merkt dat ze zoekende zijn en dat levert onrust op. We willen ook dat staatsecretaris Wiebes strakker is in zijn uitspraken.'

Zzp-Nederland directeur Frank Alfrink

Meer dan 2.500 modellen

Aan de andere kant zijn sommige situaties volgens Alfrink ook zo duidelijk dat nooit discussie ontstaat. 'Als je bijvoorbeeld een klussenbus hebt dan hoef je niks te doen. Dan is het zo duidelijk dat je ondernemer bent. Er is sprake van een overgangsjaar tot 1 mei 2017 om alles goed uit te werken. Er zijn inmiddels meer dan 2.500 modellen bij de Belastingdienst gemeld, die allemaal een fiscale toetsing behoeven. Of er gewerkt wordt onder werkgeversgezag of niet? Is er sprake van vrije vervangbaarheid door de zzp'er of niet? Deze toetsing geldt alleen om te bepalen of er loonheffing van toepassing is of niet. Het zegt nog niets over het ondernemerschap. En ook wordt er gecontroleerd op werkgeversgezag en hoe zelfstandig de zzp-er is.'

Veel vragen

Alfrink krijgt momenteel veel vragen. 'Er wordt veel gebeld. We organiseren ook voorlichtingsbijeenkomsten. Ik heb een model gekregen. Is die echt? Ik wil het zo en zo doen. Mag dat? Er moet een register komen waar alle mogelijke overeenkomsten in vastgelegd worden. Dit soort zaken zijn we druk mee om weer rust te krijgen onder de zzp-ers. Het probleem voor nu is dat hier en daar opdrachtgevers onrustig worden en proberen zekerheden voor zichzelf in te bouwen, terwijl het een gelijkwaardig verhaal is. Sommigen proberen de nieuwe regels te ondermijnen.'

Eigen hamer en beitel

Om de schijn van dienstbetrekking te vermijden is het heel belangrijk dat de opdrachtgevers hun opdrachtnemers, de zzp-ers, niet faciliteren zoals ze bij werknemers wel zouden doen. Zo moet een zzp-er het materiaal waar mee gewerkt wordt zelf aanschaffen en gebruiken.
Schuringa hecht eraan te vermelden dat de Wet DBA geen zekerheid biedt dat je ook als ondernemer gezien wordt door de Belastingdienst, net zoals dit bij de VAR ook al zo was. Voorwaarde hierbij is bijvoorbeeld ook dat een zzp-er zich in alles (communicatie, investeren in eigen bedrijf, eigen tarief vaststellen) gedraagt als een ondernemer, dus zonder eigen hamer en beitel wordt het voor zowel zzp-er als opdrachtgever een lastig uit te leggen verhaal.

Overeenkomst kost veel energie

Henk Schipper is controller bij B.V. Bouwbedrijf Kooi Appingedam, het grootste bouwbedrijf van de provincie Groningen. 'We werken soms met zzp-ers, maar werken liever met eigen personeel of uitzendkrachten. Uit alles moet nu blijken dat de zzp-er zelfstandig is. Dat moet vastgelegd worden in een overeenkomst en kost veel energie. We maken weliswaar gebruik van modellen van Bouwend Nederland, maar het mag aan duidelijkheid niets te wensen overlaten. Er is meer bewijsmateriaal nodig. Dat is wel een omschakeling.'

Toezicht op de bouwplaats

Wat ook van belang is dat strenger gekeken wordt naar het functioneren van de zzp-er weet Schipper. 'Een zzp-er moet in alles zelfstandig zijn. Een eigen bus, eigen materiaal en volledig zelfsupporting. Is dat niet het geval dan is sprake van een zogenaamde schijn zzp-er. Een extra aandachtspunt is dat we op de bouwplaats toezicht moeten houden en moeten meelopen met het personeel. Stel dat de belastingdienst komt controleren dan zitten we niet te wachten op een naheffing als een zzp-er bijvoorbeeld gebruik maakt van ons materiaal.'
Voorlopig lijkt een overgangsjaar geen overbodige luxe om de overgang van VAR naar modelovereenkomst goed uitgewerkt te krijgen.