De toekomst van de warenmarkt (deel 2); kwaliteit doet overleven

© Theo Sikkema/RTV Noord
De eerste bekende vormen van een markt dateren uit het jaar 1040. Bijna elfhonderd jaar later worden in de provincie Groningen wekelijks ruim veertig markten georganiseerd. Dat waren in het verleden beduidend meer. Is er een toekomst voor de markt? En wat zijn de ontwikkelingen op de plek waar vroeger je gulden een daalder waard was?

Door: Theo Sikkema

NoordZaken nam een kijkje in Eenrum en de Vismarkt in Groningen.
ging over Eenrum. Nu staat de Vismarkt centraal. De Vismarkt is met 180 stuks verreweg de grootste in de provincie Groningen. Dit jaar is de warenmarkt in Groningen uitgeroepen tot de beste markt van Nederland vanwege het economische belang en de diversiteit. En toeval of niet, de markt in Groningen viert dit jaar het 350-jarig bestaan.
Na een dalende trend is sinds 2014 weer sprake van groei. CBS-cijfers laten zien dat de omzet in Groningen in 2014 ruim 25 miljoen euro bedroeg. Ten opzichte van 2013 is dat een stijging van 2,8 procent. Landelijk werd ruim 1,1 miljard omgezet en bedroeg de groei anderhalf procent. Over 2015 zijn nog geen cijfers beschikbaar.


De gouden regel

Dirkjan Kooiman is een van de marktmeesters. Hij is sinds 1996 werkzaam in Groningen. 'Er was in het verleden een gouden regel: 30 procent textiel, 30 procent etenswaar, 30 procent overig en 10 procent bloemen en planten. Dat is inmiddels tweederde etenswaar geworden en nog ongeveer éénderde overig, inclusief textiel.

In de winkel geen luisterend oor

Volgens Kooiman is de grootste ontwikkeling dat er een verschuiving heeft plaatsgevonden van goedkope waar naar specialistische producten. 'Dat is gemakkelijk uit te leggen. Waar vind je nog een poelier of een ambachtelijke slager?' Het gaat in de ogen van Kooiman ook om kwaliteit, service en een luisterend oor. 'Dat vind je in de winkel niet meer terug.'

Een marktkraam is een kwaliteitszaak

Er is nog een ander belangrijk verschil. 'De assortimenten waren vroeger diep en nu veel breder. Een marktkraam is een kwaliteitszaak geworden en zeker Groningen is sterk in niches. Pasta's, een groot visassortiment, eigen bereide jams, kruiden en zelf geperste olijfolie om een paar voorbeelden te noemen.' In de loop der jaren zijn de kramen ook steeds hoogwaardiger geworden. Daar waar je in het verleden houten kramen had, kwamen er steeds meer verkoopwagens. 'Bij de aanvraag van vergunningen wordt ook naar kwaliteit gekeken. Daarin is Groningen wel een koploper.'
De markt in Groningen is volgens Kooiman over vijf jaar volledig opnieuw ingericht. De Grote Markt gaat gebruikt worden voor fun en evenementen. De Vismarkt wordt meer en meer een handelsplein. Volgens Kooiman is de markt ook belangrijk vanwege de sociale functie. Het is een ontmoetingsplaats.

Vrij van de grond

Dick van der Tuin uit Groningen is met zijn groentekraam een voorbeeld van een moderne handelaar. Hij nam begin september een nieuwe kraam in gebruik. Het was een forse investering, maar een winkel inrichten is ook niet goedkoop. 'Bovendien is het voordeel dat als het niet loopt je ergens anders heen gaat.' Het is voor de gezondheid ook beter. 'Ik moet nog twintig jaar en sta nu vrij van de grond. Niet meer op de steentjes van de Vismarkt staan is beter voor mijn lichaam.'

Blijven vernieuwen

De kunst is om te blijven vernieuwen. 'Ik ben begonnen met twintig, dertig soorten. Inmiddels zijn het er meer dan honderdvijftig. Zeven jaar geleden was ik een van de eersten die met een sapmachine begon en tegenwoordig heb ik een koelauto bij de kraam staan om mijn waar zo vers mogelijk te hebben.' Inmiddels verdient Van der Tuin er een goede boterham aan. 'Daar moet je wel lang voor werken hoor. Zeventig à tachtig uur per week is geen uitzondering. Het is een mooi vak en het vrije leven is me ook veel waard.' In totaal verdienen zeven mensen volledig of deels hun brood bij Van der Tuin.


Luxe meer het credo

De verwachting van Van der Tuin is dat luxe nog meer het credo wordt. 'Kooplui die stil blijven staan, haken af. Eten en drinken heeft gelukkig nog weinig hinder van internet als concurrent. Dat is voor textiel anders. De toekomst ligt zeker ook in de buitenwijken. Daar is de bereikbaarheid goed. Dat is op de Vismarkt echt anders. In Groningen wonen en werken zoveel mensen, dat de markt voorlopig wel blijft bestaan.'



Niemand heeft in Europa zo'n assortiment

De Vismarkt onderscheidt zich door bijzondere kramen. Een voorbeeld is de kruidenspecialist Anneke Tonkens. De 56-jarige Stadse nam de kraam 23 jaar geleden van haar ouders over. 'Mijn ouders waren ruim veertig jaar geleden trendzettend en daar hebben we tot op de dag van vandaag van geprofiteerd. Er is in Europa denk ik niemand met zo'n groot assortiment als wij.'
Tonkens heeft zeker een paar honderd verschillende soorten kruiden te koop en zoutloze mixen vormen de echte specialiteit. 'Bovendien zijn we veel goedkoper dan supermarkten. Qua omzet groeien we gestaag. Ik sta hier op dinsdag, vrijdag en zaterdag. Dat is voor mij voldoende.' Pinnen is bij Tonkens nog niet mogelijk en bekende klanten kunnen nog op de pof kopen.
Dat administreert Anneke niet. Ze gelooft in de eerlijkheid van haar klanten. Ze zou via internet ook veel handel kunnen drijven, maar daar heeft ze geen zin in. 'Ik wil gewoon dat mijn klanten zich bij de kraam melden en gelukkig gebeurt dat ook.'

'Thomas van de macaroni'

Een andere bekendheid op de Vismarkt is 'Thomas van de macaroni', oftewel Thomas Lemke uit Oldenburg. De 52-jarige Duitser had in Duitsland al een kraam en wilde 4,5 jaar geleden Nederlands leren. 'Nu wil ik het niet meer missen. Het is druk, ik heb leuke collega's en er zijn veel mooie kramen. Koken was altijd al mijn passie en ik wilde meer rust in mijn hoofd, haha. Hier heb je ook sneller persoonlijk contact dan in Duitsland.'


Willen weten waar het vandaan komt

Lemke heeft ingespeeld op de ontwikkeling. 'De mensen willen steeds meer streekproducten. Ik maak mijn pasta en sausjes allemaal zelf en ze willen ook weten waar alle ingrediënten vandaan komen.'
De omzet groeide de eerste jaren, maar is nu min of meer stabiel. 'Wij verkopen kwaliteit en kijken minder naar de prijs. Mijn credo is: leef simpel en denk positief. Een foodmarkt als in Groningen blijft wel stabiel, denk ik.'


Belangrijke pijlers

Bezoeken aan de markten in Eenrum en de Vismarkt in Groningen laten zien dat je als marktkoopman of -vrouw succesvol kunt zijn als je gepassioneerd bent en hard werken niet uit de weg gaat. Kwaliteit, versheid en de markt als sociale plek zijn belangrijke pijlers waar de warenmarkt toekomst aan ontleent.