'Onderhandelaars, wat een volk'

© RTV Noord
Vakbondsman en NoordZaken-opiniemaker Bart Plaatje zit nogal eens tegenover een partij waar hij wat van wil. En die partij wil op zijn beurt wat van hem. Hij heeft zijn geheel eigen vakbondskijk op de verschillende types onderhandelaars ontwikkeld. Een echte vriend van de ondernemers zal Plaatje wel nooit worden.

Door Bart Plaatje

Laatst stond ik bij de groenteboer op een zaterdagmorgen. Heerlijk dorpsritueeltje waar ik echt van kan genieten. Leuke mensen ook, de groenteboer en zijn vrouw. Net als de bakker trouwens. Een dorpsgenoot naast mij vroeg me: 'Heb jij je huis nou ook heel goedkoop gekocht? Jij onderhandelt immers veel voor je werk.'
Ik zei dat goede onderhandelaars misschien niet eens bestaan. Alles heeft met omstandigheden en doelen te maken. Terwijl ik thuis de boodschappen in de koelkast zette dacht ik er verder over na en over de onderhandelaars die ik ontmoet heb door mijn vakbondswerk. Echt goede onderhandelaars ben ik maar nauwelijks tegengekomen. Wel zijn er veel verschillende stijlen waar ik mee te maken heb gehad. Ik zet ze op een rij.

Het-is-maar-een-spel-type

Een vreselijke houding. Van die kwallebakken die onderhandelen over het aantal ontslagen dat ze er door krijgen en alles uit de kast halen zonder enige scrupules om dan achteraf te zeggen dat het een spel is. Een soort gewetensexcuus in mijn ogen. Ze ontploffen om te suggereren dat je te ver gaat of te veel vraagt.
Ze gooien met spullen of bedreigen je achterban zonder enige wroeging
Bart Plaatje
Ze gooien met spullen of bedreigen je achterban zonder enige wroeging. En dan als er een eindresultaat is, dan noemen ze het een spelletje. Volgens mij heeft deze stijl te maken met het knagen van het geweten. Het werkt ook niet op de lange termijn omdat je de volgende keer weet dat het voor hem of haar een spel is. Veel CEO's en CFO's vallen in mijn beleving onder dit type.

Het bestuurlijke type

Dit zijn de onderhandelaars die op de consensus varen en er alle tijd voor nemen. Ze brengen rust aan en hebben alle tijd voor een stuk of vijf of zes presentaties. Vaak duurt het voorstellen hier al een uur. De pakken met informatie liggen al klaar en die mag je natuurlijk thuis op je gemak doorlezen nadat je vier uur gezapig geklets hebt aangehoord. Alsof ik verder niks te doen heb.
Je wordt ook altijd omringd door luxe broodjes. Het voordeel van dit type is dat je weet dat hij ook een akkoord wil. Anders zat je er niet. Het nadeel is dat dit soort lui je kunnen verstikken met bakken vol info die niet relevant zijn en ondertussen houden ze wel vast aan hun eigen punten. Veel ambtenaren, politici maar ook interim-directeuren vallen onder dit type.

Het zelfingenomen type

Veel CEO's of doorgeslagen miljonairs worden al zolang omringd door allerlei jaknikkers en dulden daardoor geen tegengeluid meer. Dit volk verveelt je met verhalen over hun fotografisch geheugen of hun bovennatuurlijke rekenkunde. Of ze menen super populair te zijn op de werkvloer. Die meute woedende stakers daar buiten wordt dan maar even buiten beschouwing gelaten.
Meestal zijn dit onbetrouwbare oplichters waarbij ik graag nog een troefkaart op zak houd
Bart Plaatje
Helemaal erg wordt het wanneer de 'topman' aan de P&O-adviseur vraagt of hij soms geen gelijk heeft. En deze kruipt dan met het gewenste antwoord naar voren. Je zal zo leven, zeg. Triest en eenzaam moet dat zijn. Heel soms leerde dit type mij waarderen als ze merken dat tegengeluid heel gezond kan zijn. Maar meestal zijn dit onbetrouwbare oplichters waarbij ik graag nog een troefkaart op zak houd voor het geval ze zich niet aan de afspraken houden.

De echte ondernemer.

Dit vind ik het leukste type. De ondernemer die geen zin of tijd heeft voor gedonder. Hij wil afspraken maken en weer door. Er is een bedrijf te runnen. Dit type leert op enig moment dat een vakbondsbestuurder hem kan laten zien wat er mis gaat op de werkvloer. Met dit type maak je doorgaans de beste afspraken. Dat komt waarschijnlijk ook omdat ze zelf verantwoording dragen voor hun aandeel in het bedrijfsproces.
Ook bij hen komt echter het belang van de winst voor dat van de menselijkheid. Maar deze lui zijn tenminste gewend om zich aan afspraken te houden. Betrouwbaarheid heeft bij hen betekenis. Ze lijken nog een klein beetje op de bakker en de groenteboer in het dorp. En heel soms, maar echt heel soms, zijn het net als die middenstanders nog leuke mensen ook.

De consultant

Pas sinds 2013 kom ik dit type tegen. Dit type zit op de stoel van de onderhandelaar. Vaak kost dit type en zijn methodes een veelvoud van wat een akkoord zou kosten maar heeft zijn opdrachtgever een principebesluit genomen. Dit fenomeen bestaat nog niet zo lang en is overgewaaid uit de VS.
In actietrajecten bij Albert Heijn en Ahold zat er ineens een nieuweling op de stoel. Hij kon met mooie voorstellen komen en dan ineens alles van tafel trekken en dan in de buitenwereld de bonden de schuld geven. Dit type heeft de persberichten al geschreven voordat ze gaan onderhandelen en probeert een conflict te creëren waarvan je de ander de schuld kan geven.
Het enige dat ze boeit is inperken van rechten van de werknemers
Bart Plaatje
Ze zijn niet uit op een akkoord of vooruitgang. Het zijn duistere monsters getraind in een verdeel-en-heers-tactiek. Gewetenloze duisternis gehuld in driedelig pak met een CV van een onderhandelaar. Het enige dat ze boeit is inperken van rechten van de werknemers. Bij dit soort figuren is ontmaskering het beste. Dan worden ze snel genoeg vervangen door een iemand die wel tot een akkoord mag komen.
Kortom: er zijn vast nog meer varianten maar dit zijn wat mij betreft de hoofdtypes die ik als vakbondsbestuurder tegenkom.
Bart Plaatje is regiobestuurder bij de vakbond FNV Metaal. Dit was zijn laatste column voor NoordZaken.

Lees ook zijn eerdere columns: