Parlementaire enquête: situatie in wingewest Groningen ‘rampzalig’, welzijn Groningers genegeerd

Het rapport van de parlementaire enquêtecommissie
Het rapport van de parlementaire enquêtecommissie © RTV Noord
Groningen voelde zich niet alleen een wingewest, het wás ook een wingewest. In een ‘rampzalige situatie’ zijn de belangen van onze provincie stelselmatig genegeerd. Bovendien is er sprake van een ongekend systeemfalen.
Dat stelt de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen in haar 1957 pagina's tellend rapport ‘Groningers boven gas’. De conclusie is glashelder: jarenlang ging de gaswinning boven het welzijn van de Groningers, het is hoog tijd dat dat verandert.
De winning van het gas was voor de staat en oliemaatschappijen ‘zo succesvol en lucratief’ dat er vrijwel geen oog was voor de risico’s. Groningen profiteert ‘slechts beperkt’ van de rijkelijke opbrengst.
Gaswinning in Zeerijp
Gaswinning in Zeerijp © FPS/Jos Schuurmans

Bewust nauwelijks onderzoek

Een andere opvallende conclusie: lange tijd hebben de exploitanten van het Groninger gasveld bewust nauwelijks onderzoek gedaan naar de bovengrondse gevolgen: 'Het is voor de commissie moeilijk te begrijpen hoe zo’n belangrijk gasveld voor Nederland zo weinig, zo laat en ook nog eens door een beperkte groep experts (waaronder de exploitant) onderzocht is’.
In plaats daarvan werd geschermd met geruststellende woorden: ‘Dat verwijt betreft in het bijzonder de NAM en haar aandeelhouders, maar betreft ook de kennispartijen’.
Pas als anderen het afdwingen wordt er geluisterd en komt er schoorvoetend verandering in de zaak. ‘Strikt gescheiden werelden’ maakten dat het zover kon komen, concludeert de commissie: beleidsmakers en bestuurders staan aan de ene kant, bewoners aan de andere kant van de kloof.
'Old boys network'
De parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen wijst op de nauwe banden tussen enerzijds het ‘gasgebouw’ - onder meer Shell, ExxonMobil, de Staat en gashandelsbedrijf GasTerra - en anderzijds het ministerie van Economische Zaken.

De deelnemers in het gasgebouw zien en spreken elkaar geregeld. Dat gebeurt niet alleen tijdens vergaderingen, maar ook tijdens het diner dat vrijwel standaard de avond voor zo’n vergadering plaatsvindt.

Tijdens dat diner worden alle heikele punten van de vergadering de dag erop besproken. Dit zorgt voor een naar ‘binnen gerichte cultuur’, aldus de commissie.

Conclusie: er is sprake van een ‘old boys network’. In deze cultuur van geslotenheid en informeel overleg is er weinig aandacht voor signalen van buiten. Binnenskamers worden dergelijke signalen afgedaan als ‘ook maar een mening’.

‘Rutte zorgde niet voor wezenlijke verandering’

Premier Mark Rutte wordt door de commissie niet gespaard. De minister-president heeft de ernst en urgentie van de problematiek lange tijd zwaar onderschat. Ruim vijf jaar na de beving van Huizinge (16 augustus 2012) beseft hij pas hoe groot het probleem is. Hij grijpt te laat in, aldus de commissie.
Minister-president Mark Rutte tijdens zijn verhoor
Minister-president Mark Rutte tijdens zijn verhoor © Kees van de Veen/ANP
Als Rutte in 2019 namens het kabinet uitgebreid excuses aanbiedt, leidt ook dat niet tot een wezenlijke verandering waar Groningen iets aan heeft. En dat blijft zo. Het valt de commissie op dat Rutte wel verwachtingen wekt en betrokkenheid toont, maar dat daden achterwege blijven. Het blijft bij meedenken met de vakminister.
Voor het overige brengt hij in zijn rol als minister-president geen wezenlijke verandering teweeg waar Groningen iets aan heeft. ‘Dat was gezien de voortslepende aard van de schade- en versterking problematiek wel op zijn plek geweest’, stelt de commissie.

Onderschatting door landelijke media

Een van de redenen dat de problemen van Groningen onderschat worden is volgens de commissie dat de rest van Nederland niet weet wat hier speelt, of het niet serieus neemt. Ook landelijke media hebben lange tijd niet in de gaten wat er eigenlijk aan de hand is in Groningen.
Het vertrouwen is bij veel Groningers ‘volledig verloren gegaan’. Dit komt bijvoorbeeld omdat keer op keer wordt gezegd dat Groningers ruimhartig gecompenseerd moeten worden, terwijl niemand weet wat dat precies inhoudt.
Beloften over de noodzakelijke versterkingsoperatie worden voortdurend gebroken, er is gedoe met vergunningen, een tekort aan wisselwoningen en aannemers zijn nauwelijks voorhanden. Er komen excuses van de NAM, Shell en premier Rutte, maar verbetering blijft uit. Groningers merken er tot nu toe weinig van.
Als klap op de vuurpijl moesten duizenden Groningers urenlang in de rij staan om een subsidie te krijgen voor woningverbetering. Er kwamen 53.000 huishoudens in aanmerking, terwijl er budget was voor ongeveer de helft.
In de rij voor subsidie
In de rij voor subsidie © Jeroen Berkenbosch/RTV Noord

Milder, makkelijker en menselijker

Om de situatie in onze provincie te verbeteren, komt de enquêtecommissie met tal van aanbevelingen. Als het gaat om de schadeafwikkeling, moet dat voor bewoners ‘milder, makkelijker en menselijker’.

De belangrijkste conclusies en aanbevelingen op een rij:

  • Het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) moet volgens de commissie meer bevoegdheden krijgen om schades te vergoeden. Het moet niet alleen gaan om schades waarvoor de NAM strikt genomen verantwoordelijk is. Ook moet het IMG vaker schades toekennen, zonder naar andere oorzaken te zoeken. Verder moeten gedupeerden meer tijd krijgen om in bezwaar te gaan.
  • Gedupeerden moeten meer hulp krijgen van de overheid. Zowel geestelijke hulp voor volwassenen en kinderen, als gezondheidszorg en juridische hulp.
  • De zwalkende aanpak van de problemen in Groningen heeft ‘desastreuze gevolgen’. Het zorgt niet alleen voor vertraging, maar ook voor onrust en wantrouwen.
  • De commissie vindt dat een gebiedsgerichte aanpak de voorkeur heeft. Dat betekent dat straten en wijken tegelijk worden aangepakt. Dat zorgt voor meer gelijkheid tussen bewoners, het komt de saamhorigheid in het dorp ten goede en het biedt kansen om woningen te verduurzamen.
  • Volgens de commissie moeten er geen grote wijzigingen meer komen in de schadeafhandeling en versterking. Dat leidde in het verleden altijd tot vertraging. Het IMG en de Nationaal Coördinator Groningen (NCG) moeten blijven bestaan, maar ze moeten beter gaan samenwerken.
  • Om Groningen weer perspectief te bieden, adviseert de commissie af te stappen van tijdelijke, eenmalige financiële regelingen. Gemeenten en provincie moeten structureel meer geld van het rijk krijgen.
  • Verder adviseert de commissie dat oliemaatschappijen Shell en ExxonMobil afzien van een claim op het niet-gewonnen gas dat nog in de Groningse bodem zit.
  • Last, but not least: er moet een dialoog met Groningers komen om de ereschuld in te lossen.