Hoe het écht zit met de geluidssterkte rondom concerten van Rammstein

Het podium van Rammstein in vuur en vlam tijdens een concert in Nijmegen
Het podium van Rammstein in vuur en vlam tijdens een concert in Nijmegen © Marten Nauta/RTV Noord
Een gemeente die speciaal voor Rammstein de geluidsnormen verhoogt, geluidsdeskundigen die zeggen dat de geluidsnormen bij evenementen sowieso al ‘absurd hoog’ zijn en de Natuurbeschermingswacht die naar de rechter stapt. Er is veel commotie rondom de Rammstein-concerten op 6 en 7 juli.
Hoe word je wijzer uit een brij van getallen die de ronde doet als het gaat om geluidsnormen? In dit artikel leggen we je uit hoe het zit, gebaseerd op gesprekken met Jan van Muijlwijk, gepensioneerd geluidsdeskundige uit Veendam, Erik Roelofsen, directeur van Nederlandse Stichting Geluidshinder (NSG), en informatie die de gemeente Groningen aan RTV Noord heeft gestuurd.

Steen in de vijver

Om iets van geluidstechniek en geluidsnormen te snappen maken we eerst een vergelijking. Stel je voor dat je een steen in een vijver gooit. Die steen zorgt voor golven.
Direct nadat de steen het water raakt zijn de golven relatief hoog. De golven verspreiden zich als een cirkel vanaf de plek waar de steen het water voor het eerst raakte. Hoe verder vanaf de plek, hoe zwakker de golven in het water worden. Tot er geen golven meer zichtbaar zijn.
Lees verder onder de afbeelding
Golven nadat er iets in het water is gevallen
Golven nadat er iets in het water is gevallen © Pixabay

Boxen bij podium zijn stenen in de vijver

Bij geluid werkt het precies zo. Geluid zijn luchtdrukgolven die zich door de lucht verplaatsen, zoals golven zich in het water verplaatsen als je een steen in de vijver gooit.
De steen in de vijver is in deze vergelijking de geluidsbron. In dit geval: de boxen op het podium van Rammstein. Hoe verder je van het podium staat, hoe zachter het geluid is. Tot zover is het eenvoudig. Nu komt een stukje geluidstechniek om de hoek kijken.

Wat het was: 100 decibel op 15 meter

Oorspronkelijk was het in het Stadspark toegestaan om op 15 meter van het podium 100 decibel aan geluid te produceren. Die 100 decibel geeft eigenlijk de sterkte van de geluidsgolven weer. Hoe verder bij het podium vandaan, hoe zachter het geluid, en hoe minder decibel daar is.
Een voorbeeld, meet je in dit geval het geluid niet op 15 meter, maar op 50 meter, dan scheelt dat volgens Erik Roelofsen, directeur van NSG, wel 10 decibel. Dat betekent dat je 90 decibel aantreft op je decibelmeter als je op 50 meter van het podium staat. Mensen zullen dit ervaren als twee keer zo zacht geluid.

Wat het wordt: 103 decibel op 50 meter

De gemeente heeft de geluidsnorm voor Rammstein verruimd van 100 decibel naar 103 decibel. Maar die 103 decibel geldt niet voor 15 meter van het podium, maar voor 50 meter van het podium. 50 meter is verder bij de geluidsbron vandaan.
Hoe verder van het podium je bent, hoe zwakker de geluidsgolven. Dat betekent andersom dat als je 103 decibel hebt op 50 meter, en je loopt dichter naar het podium toe, het geluid zal toenemen. Op 15 meter is dit volgens Roelofsen ongeveer 113 decibel.
Die 113 decibel is voor Stichting Natuurbeschermingswacht reden om naar de rechter te stappen. De stichting vindt de normen veel te hoog. Volgens secretaris Geert Starre is de extra geluidsbelasting voor bezoekers en vogels te veel.

Geluidsmetingen zijn niet volledig

Is de gemeente zich bewust van de extra toename van het geluid? De schriftelijke reactie op deze vraag: ‘Het is inderdaad te verwachten dat de geluidsniveaus hoger zijn. Dit zal deels afhangen van de opstelling van de geluidsinstallatie. Bij dit soort grote podium opstellingen hangen de luidsprekers voor midden en hoge tonen hoog boven het podium en staan schuin naar beneden gericht. Hierdoor is niet op voorhand precies vast te stellen hoe hoog de niveaus zullen zijn.’
Van Muijlwijk snapt deze reactie. Roelofsen vindt dat de gemeente hiermee niet volledig is. ‘Want er kunnen wel degelijk verwachtingen in geluid worden uitgerekend. Er zijn geluidadviesbureaus die voor evenementen niet anders doen. Ook kunnen deze bureaus onderzoeken of er mogelijke geluidsreducerende maatregelen mogelijk zijn.'
De Gemeente Groningen benadrukt verder dat ze met deze verruiming van de norm nog steeds voldoet aan het Convenant Preventie Gehoorschade Versterkte Muziek. In dit document hebben de overheid, de GGD’s, VeiligheidNL en de evenementenbranche afspraken gemaakt over hoe je gehoorschade bij bezoekers van evenementen kunt voorkomen, en welke normen daarbij zouden kunnen horen.

Geluidshinder

Daarin heeft de gemeente op zich gelijk. Met dit convenant zijn de belangen van concertbezoekers in ogenschouw genomen, en niet de belangen van omwonenden. Geluidsdeskundige Jan van Muijlwijk zegt hierover: 'Het is mooi dat de gemeente aan het convenant voldoet, maar dit zegt allemaal nog niets over de hinder die bij omwonenden zal worden veroorzaakt.'
Hij vervolgt: 'Een concertbezoeker kiest er zelf voor om naar het concert te gaan en om al dan niet oordopjes te gebruiken. Iets anders is de bescherming van de omwonenden tegen onduldbare hinder. Omwonenden hebben er niet voor gekozen om aan deze overlast blootgesteld te worden. Omwonenden zijn belastingbetalers en kiezers, en verdienen bescherming tegen onduldbare hinder.'
Van onduldbare hinder is, volgens een definitie uit de zogenoemde Limburgnorm, sprake als muziekevenementen zoveel geluid produceren dat er binnen in jouw huis 50 decibel of meer gemeten wordt. In dat geval kun je niet meer op normaal volume met elkaar praten en heb je stemverheffing nodig. Hoe dat precies zit, hebben we vorige week in dit artikel uitgelegd.
Naast 'gewone' is er ook nog de basnorm
De decibelgetallen die in dit artikel worden genoemd vallen onder de zogenoemde 'gewone' decibelnorm. In jargon wordt dit afgekort tot dB(A). Deze meeteenheid sluit aan bij het gehoor van mensen. Lage frequenties worden doorgaans door mensen minder goed waargenomen. In deze 'gewone' dB(A)-normen zijn daarom de laagste geluidsfrequenties er op een bepaalde manier uitgefilterd. Als de gemeente spreekt over het verhogen van de norm van 100 naar 103 decibel, dan wordt de dB(A)-norm genoemd.

Naast de gewone norm is er ook een basnorm, die veel meer rekening houdt met de lage bassen. Deze norm wordt in jargon ook wel aangeduid als de dB(C)-norm. In de documenten van de gemeente waarin de geluidsnormen bij evenementen staan, worden dan ook twee normen genoemd. De basnorm is daarbij 15 decibel hoger dan de gewone norm. In dit geval betekent het niet dat er bij een basnorm meer geluid wordt geproduceerd dan bij de gewone norm, maar dat de lage basfrequenties meer meetellen in de meting. Omdat die bassen meer meetellen, is het decibelgetal hoger dan bij de gewone norm.