Bedrijven dwingen om op piekuren minder stroom te gebruiken? 'Een heel slecht plan'

Oude en nieuwe hoogspanningsmasten aan de Lage Trijnweg bij Spijk
Oude en nieuwe hoogspanningsmasten aan de Lage Trijnweg bij Spijk © Jan Been/RTV Noord
Demissionair minister Rob Jetten van Klimaat en Energie denkt eraan om bedrijven te dwingen op piekuren minder stroom te gebruiken. Dat betekent dus dat ze op bepaalde momenten op de dag hun productie moeten verlagen.
Volgens Jetten is de maatregel nodig omdat het landelijk stroomnet overbelast is geraakt. Frans Alting, directeur van de Samenwerkende Bedrijven Eemsdelta, vindt het een 'heel slecht plan'.

Tussen 16.00 en 20.00 uur minder stroom?

Op veel plekken in Nederland is er geen ruimte meer voor nieuwe aansluitingen voor bedrijven en zijn er wachtlijsten ontstaan. Jetten zegt dat hij vanwege de ernst van de situatie nadenkt over onorthodoxe maatregelen. Een daarvan is een verplichting om zogeheten midden- en grootverbruikers op piekmomenten, bijvoorbeeld tussen 16.00 en 20.00 uur, minder stroom te laten gebruiken.
Dat wordt nu al wel gestimuleerd, maar het werkt nog onvoldoende. Net als in veel andere gebieden in Nederland heeft de productie van duurzame energie met windmolens en zonnepanelen ook in Groningen het afgelopen decennium een grote vlucht genomen. Het gevolg is dat het elektriciteitsnet overal in Groningen de afgelopen jaren de maximale capaciteit voor teruglevering heeft bereikt.

'Onbestaanbaar'

Als de maatregelen er daadwerkelijk komen, heeft dat grote gevolgen voor de provincie Groningen met z'n vele grootgebruikers. 'Verplichten is bijna onbestaanbaar', zegt Alting. 'Het is ook niet veilig om op te schakelen en dan weer af te schakelen. Het gaat ook regelrecht tegen de businesscase van bedrijven in.'
'Het is een heel slecht uitgangspunt', benadrukt Alting. 'Op zich is het goed om te vragen om flexibiliteit en om mee te bewegen met het stroomaanbod. Dat proberen bedrijven al, zeker de bedrijven die investeren in de transitie van gas naar elektriciteit.'

Duizenden bedrijven op de wachtlijst

De demissionair minister noemt het goed nieuws dat bedrijven en huishoudens 'in recordtempo' overstappen van gas naar meer duurzame vormen van energie. 'Maar dat legt ook een enorme druk op ons stroomnet', zegt Jetten. 'Ondanks de forse investeringen van de netbeheerders en eerdere maatregelen loopt het stroomnet op steeds meer plekken tegen de grenzen aan.' Daar is het volgens hem 'grotendeels vol, waarschijnlijk vol of bijna vol'.
In heel Nederland staan nu 6.600 bedrijven op een wachtlijst. De minister wil ook dat er veel sneller een vergunning kan worden verleend aan een project om het stroomnet uit te breiden. Dat kan door er het label 'zwaarwegend maatschappelijk belang' aan te hangen. Een wetsvoorstel daarvoor ligt nu voor advies bij de Raad van State en gaat daarna naar de Tweede Kamer.
Het demissionaire kabinet wil daarnaast meer experimenteren en geleerde lessen uit die proeven inzetten. Zo zou netbeheerder TenneT mogen beginnen met bouwen, terwijl de vergunning nog niet definitief is.

Nog niet alles verkend

Alting: 'Jetten heeft gelijk als hij zegt dat we onorthodoxe maatregelen nodig hebben. Maar we hebben nog niet alles verkend. Misschien moeten we meer snelheid maken met infrastructuur en lokaal meer stroom opwekken.'
Misschien moeten we lokaal meer stroom opwekken
Frans Alting - Directeur Samenwerkende Bedrijven Eemsdelta
'Bedrijven die het kunnen, moet je stimuleren. Die moeten investeren en daar moet een terugverdientijd in zitten. Alleen compenseren lijkt me onvoldoende.'
Volgens Alting gaan de maatregelen van Jetten veel te ver. 'Als de leveringszekerheid op losse schroeven staat, dan dalen we af naar een bananenrepubliek. We moeten dit echt anders doen. De leveringszekerheid, daar moeten we maximaal op blijven inzetten.'

Voldoende ruimte voor huishoudens

Voor huishoudens is er nog voldoende ruimte om de groeiende vraag aan te kunnen, schrijft Jetten in een brief aan de Kamer. Om te voorkomen dat netbeheerders in sommige provincies ook vanaf 2026 geen nieuwe woningen en laadpalen meer kunnen aansluiten op het stroomnet 'zet het kabinet alles op alles'.
We moeten voorkomen dat we blijven waarschuwen en dat dan alsnog een bedrijf failliet gaat
Frans Alting
Alting wil druk uitoefenen op het kabinet om van de plannen zoals ze er nu liggen, af te zien. Samenwerkende Bedrijven Eemsdelta staat samen met landelijke partijen in contact met het ministerie en de Tweede Kamer. 'We moeten voorkomen dat we blijven waarschuwen en dat dan een bedrijf failliet gaat. We moeten hier achteraf geen spijt krijgen.'

Hoe ontstaat er wél ruimte?

De energiebedrijven missen concrete uitvoeringsplanning waaruit blijkt wanneer er wél ruimte ontstaat op het stroomnet. Dat zegt branchevereniging Energie-Nederland in reactie op de woorden van Jetten. 'Ik herhaal eerdere oproepen: er is een aanvalsplan nodig', aldus branchevoorzitter Cora van Nieuwenhuizen.
Netbeheerders verwachten met de aangekondigde maatregelen het elektriciteitsnet 'meer te kunnen ontlasten en beter te benutten'. Daardoor kunnen ze meer klanten gaan aansluiten, reageert koepelorganisatie Netbeheer Nederland.
Ook vinden de netbeheerders het positief dat het kabinet 166 miljoen euro beschikbaar stelt voor een Stimuleringsprogramma Energiehubs. 'Daarbij stemmen bedrijven lokaal hun elektriciteitsvraag en -aanbod op elkaar af, waardoor er minder ruimte op het stroomnet nodig is.'

Kopen van grond moet sneller

Dit jaar verwachten de netbeheerders bij elkaar ruim vijf miljard euro te investeren in de grootschalige verbouwing van het energiesysteem. Komende jaren zou dat bedrag moeten oplopen naar acht miljard euro per jaar.
'Om de werkzaamheden aan de netten mogelijk te maken, is het noodzakelijk dat overheden sneller keuzes maken over wanneer en waar welke energie-infrastructuur moet komen', stelt Netbeheer Nederland. 'Daarnaast moet er sneller grond beschikbaar komen voor de uitbreiding van het elektriciteitsnet en vergunningen en procedures worden versneld.'