Boer Kees is klaar voor de tweede oorlogswinter

Kees Huizinga
Kees Huizinga © eigen foto
Het jaar pakt in zakelijk opzicht voor Kees Huizinga in Oekraïne beter uit dan hij had verwacht. Deze winter zal hij ook wel weer doorkomen. Maar hoe het daarna verder moet? ‘Het wordt er niet makkelijker op.’
In Oekraïne is de winter nu echt begonnen, vertelt Huizinga over de telefoon: ‘Het is vandaag begonnen met sneeuwen. Een dikke sneeuwstorm. Het is niet heel koud, één of twee graden vorst. Maar alles is spierwit nu.’
Huizinga kan naar omstandigheden tevreden zijn. ‘In september en oktober is het hartstikke mooi weer geweest. Een groot gedeelte van november ook. Dus het oogsten ging voorspoedig. We konden lang doorwerken. Dat is vaak genoeg anders geweest. We zijn nu mooi op tijd.’
Het meeste werk zit er dus voor dit jaar wel op: ‘De laatste maïs is gedroogd. Er moet nog driehonderd hectare worden geploegd. Daar komen volgend voorjaar bieten in.’
Geboren Groninger
Kees Huizinga is geboren en getogen in Hellum. Ruim twintig jaar geleden emigreerde hij met zijn partner Emmeke Vierhout naar Oekraïne.

In de loop der jaren bouwden ze hun agrarisch bedrijf op in Kischenci, een dorp in het midden van het land, op twee uur rijden van de hoofdstad Kyiv. RTV Noord schrijft van tijd tot tijd over hun ervaringen.

Huizinga werd eind 2022 uitgeroepen tot Groninger van het Jaar.

De vorige keer dat wij elkaar spraken, was je bezorgd over hoe je de graanoogst het land uit krijgt.

‘Op de een of andere manier lukt ons dat wel goed. We hebben een goede relatie met de graanhandelaren, zoals Cargill en ADM. Dat zijn wereldspelers. Wij hebben elkaar altijd goed behandeld. Ze nemen nu netjes van ons af.’

Voor een goede prijs?

‘Nee, voor een slechte prijs. Ongeveer 110 dollar per ton graan. Normaal is dat 170 dollar.’
Huizinga verwacht daarom geen cent over te houden aan zijn tarwe- en gerstoogst: ‘Dat wordt verlieslatend. We hebben vorig jaar dure kunstmest en diesel ingekocht. Daarom zijn de kosten hoog. Maar de opbrengst is goed, dus het zal een kleine min worden. Het valt dus nog mee.’
Al met al boert Huizinga dit jaar beter dan hij eerder had ingeschat. Dat heeft hij onder meer te danken aan de opbrengst van de melkveetak van zijn bedrijf. Het voer - graan - voor de koeien is goedkoop, terwijl de melk wel een goede prijs oplevert.
Hetzelfde geldt voor de groenten die hij verbouwt. Huizinga: ‘Voorheen kwam het grootste deel van de groenteteelt in Oekraïne uit Cherson, maar dat gebied is nog steeds bezet. Bovendien is daar geen irrigatie meer mogelijk sinds die dam is opgeblazen.’ Een ramp dus voor de bevolking van dat gebied, maar voor Huizinga betekent het een zakelijke meevaller.
Hoewel de graandeal tussen Oekraïne en Rusland inmiddels is beëindigd, slaagt Oekraïne er nog steeds in tarwe en gerst via zijn havens aan de Zwarte Zee het land uit te krijgen.

Langeafstandsraketten

Huizinga: ‘Ze hebben natuurlijk van die mooie langeafstandsraketten op de Zwarte Zeevloot afgestuurd. Dus Rusland heeft deze vloot teruggetrokken naar het oosten. Daardoor ligt Odessa nu buiten hun bereik. Bovendien varen de graanschepen dicht onder de kust totdat ze in Roemeense wateren zijn. Het blijkt dat die Russen daartegen niet heel veel kunnen doen.’
Dat betekent niet dat de graanexport weer als vanouds verloopt, zegt Huizinga: ‘Je moet nog wel voorzichtig zijn. Niet iedereen durft hier naartoe te varen. Bovendien is de verzekering van die schepen vreselijk duur. Daarnaast vragen de eigenaren van de schepen meer geld, omdat de risico’s groter zijn. Al die kosten moeten verdisconteerd worden. Dat komt allemaal voor de rekening van de boer.’

Partijtje graan

Huizinga is druk bezig zijn oogst van de hand te doen: ‘Zolang die schepen varen, proberen we zoveel mogelijk te verkopen. Dat gaat best goed, maar niet zo snel als vroeger. Toen kon ik met een telefoontje vijfduizend of tienduizend ton verkopen. Dat was dan na één of of twee weken weg.’
‘Maar nu ben ik de hele tijd aan het bellen. Dan gaat het om een partijtje van vijfhonderd of duizend ton. De grootste partij was tweeduizend ton.’
Sinds de Russische invasie wordt het Oekraïense graan voor een deel via de havens aan de Donau geëxporteerd. Dat is ook niet zonder risico, vertelt Huizinga: ‘Dan is er weer een droneaanval en dan moet je wachten totdat die voorbij is en de schade hersteld. Dat gaat dus allemaal niet meer zo soepel.’

De vorige keer vertelde je ook dat de eigenaren van de grond die je pacht langer moeten wachten op hun geld. Gaat het je lukken om ze dit jaar te betalen?

‘Daarom hebben we dat graan ook zo snel mogelijk geprobeerd te verkopen om geld binnen te krijgen. Normaal betalen we de pacht in september en oktober. Dat is dit jaar met vertraging gegaan. Ze hebben begrip, maar uiteindelijk bellen ze je wel helemaal plat om te vragen waar het geld blijft.’
Dat kan Huizinga op zijn beurt ook wel weer begrijpen: ‘Die mensen hebben dat geld nodig. Zij hebben het ook niet makkelijk. Maar inmiddels heeft iedereen zijn geld gekregen.’

Extra krediet

Al met al mag Huizinga dus niet klagen. Maar het zijn onzekere tijden in Oekraïne, ook voor de boeren. Om in geval van nood wat kapitaal achter de hand te hebben, heeft Huizinga bij de overheid extra krediet aangevraagd en gekregen: ‘Dat gebruiken we nog niet, maar dat ligt als reserve klaar om op terug te kunnen vallen. Beter duur geld dan geen geld.’
‘Wij overleven nog wel weer een seizoen, dus tot de oogst van 2024. Maar het wordt er niet per se gemakkelijker op', concludeert hij.
‘Er moet nog een hoop worden verkocht en dus getransporteerd. Dat blijft een risico. De (graan-)prijzen zijn laag, dus dat beperkt je mogelijkheden. Ik kan niet zomaar alle machines vervangen, zoals zou moeten. Dat stel je uit, omdat je daar geen geld voor hebt. Het risico dat ze kapot gaan en daardoor het werk niet op tijd afkomt, is ook weer groter. Dat kost weer opbrengst.’

Wat je nu uitstelt, moet je dus later weer inlopen?

‘Ja, zo kan je het zeggen.’
Eén meevaller: de kunstmest is inmiddels aanzienlijk goedkoper. ‘Omdat die zo stervensduur was, kochten boeren minder kunstmest. Daardoor is de prijs gezakt.’
De kunstmestprijs was het afgelopen jaar mede zo hoog doordat handelaren er een slaatje uit probeerden te slaan, legt Huizinga uit: ‘Als de graanprijs hoog is, dan gooien ze de kunstmestprijs ook omhoog. Ze denken: dat kunnen die boeren toch wel betalen. Ze maken er dus misbruik van.’
Overigens is Huizinga voor zijn bedrijf slechts in beperkte mate afhankelijk van kunstmest, stelt hij: ‘Wij hebben heel veel kippenmest gekocht, dat wij inmiddels over het grootste deel van het land hebben gestrooid. Wij hebben dus niet zo heel veel kunstmest nodig.’

Iets anders: hier in Nederland was onlangs in het nieuws dat de Oekraïense overheid de instroom van hulpgoederen aan banden legt om fraude tegen te gaan. Hoe zit dat?

‘Dat zou inderdaad per 1 december worden ingevoerd, maar dat is inmiddels uitgesteld tot 1 april volgend jaar.’
Kort na het uitbreken van de oorlog hebben Huizinga en zijn partner samen met enkele andere Nederlandse ondernemers stichting De Leeuw Kyiv opgezet, met als doel zoveel mogelijk geld en goederen in te zamelen voor zowel de bevolking als het leger van Oekraïne.
‘Het komt erop neer dat de afnemer al bekend moet zijn', legt Huizinga uit, 'Daarvoor heb je dan een officiële brief met stempels nodig. Alleen dan kun je het invoeren. Dat is voor onze stichting De Leeuw Kyiv vrij lastig, omdat je van tevoren niet altijd weet wat je krijgt en aan wie je het gaat leveren. Alles vooraf afspreken en dichttimmeren is lastig.’

Corrupt imago

Huizinga heeft wel begrip voor de maatregelen, ook al zijn ze dan uitgesteld: ‘Oekraïne heeft het imago van een corrupt land. Daar proberen ze wat aan te doen. Maar ik denk dat 90 tot 95 procent van de hulp op de juiste plek terechtkomt. Je houdt altijd mensen die er misbruik van maken, maar dat is niet alleen in Oekraïne zo.’
‘Omdat de invoering van deze nieuwe regels is uitgesteld, kunnen wij met de stichting de komende winter gewoon doorgaan. Natuurlijk is de aanvoer van geld en goederen niet meer zo groot als de afgelopen anderhalf jaar. De overheid heeft ook een deel van de hulpverstrekking overgenomen. De meeste hulp is nu nodig voor de mensen die dicht bij de frontlijn leven en daar niet weg kunnen.’
Donaties zijn nog steeds welkom, wil Huizinga maar zeggen: ‘We hebben laatst van een warenhuis in Nederland de inboedel gekregen. Die had rookschade. Dat spul moest worden weggegooid, dus daarom hebben ze dat aan ons geschonken. Dat is naar Odessa gegaan, waar veel vluchtelingen zitten.’

Verminderde aandacht

De aandacht van de Westerse media voor de oorlog in Oekraïne is teruggelopen sinds het uitbreken van de oorlog tussen Israël en Hamas. Bovendien laat het strijdverloop in Oekraïne weinig nieuwswaardige ontwikkelingen zien.
Huizinga: ‘Er zijn momenteel geen grote militaire acties aan de gang. Aan het front vallen dagelijks honderden doden - vooral Russen - maar er zit geen voorwaartse of achterwaartse beweging in. Dus dat is geen groot nieuws.’
‘Los daarvan: de graanprijs is relatief laag, dus er zijn ook geen Afrikaanse landen die daar nu onder lijden. Wat dat betreft is het wel logisch. Maar bezien vanuit geostrategische belangen is Oekraïne voor Europa veel belangrijker dan Israël en de Gazastrook.’

Kortzichtig

Het verslappen van de Westerse aandacht voor de oorlog in Oekraïne noemt hij kortzichtig: ‘Als Rusland hiermee wegkomt… ik denk dat iedereen inmiddels wel weet hoe de Russische propaganda werkt, met al die trollen op de social media. Dat is levensgevaarlijk.’
Als vanzelf komt het gesprek op de verkiezingsoverwinning van de PVV. Partijleider Geert Wilders heeft meer dan eens benadrukt dat hij niets moet hebben van de Nederlandse militaire steun aan Oekraïne. Een standpunt dat door een aantal andere Europese leiders van dezelfde politieke signatuur wordt gedeeld.
Huizinga daarover: ‘Ik weet niet waar iedereen in Europa mee bezig is of wat ze denken. Maar als er meer van dit soort populisten aan de macht komen, dan wordt het er niet beter op.’

Ben je bezorgd dat de winst van Wilders ertoe leidt dat de Nederlandse steun, militair of politiek, voor Oekraïne zal afbrokkelen?

‘Daar maak ik me wel zorgen over, ja. Ik ben geen complotdenker, maar Poetin lacht in zijn vuistje. Of hij Wilders gefinancierd heeft, of dat hij van hem gebruik maakt als een nuttige idioot, het effect is hetzelfde. Ik weet niet of iedereen dat overziet, maar de langetermijngevolgen voor Nederland en Europa zijn desastreus.'