Mysterieus massagraf in Rottum geeft langzamerhand z'n geheimen prijs

Een van de schedels gevonden tijdens de opgraving.
Een van de schedels gevonden tijdens de opgraving. © Remco in 't Hof/RTV Noord
Een massagraf van minimaal acht mensen, veel pasgeboren baby's die tegen de kerkmuur begraven waren en het graf van een mysterieuze 'vogelman'. Afgelopen jaar ontdekten archeologen onder een schuur in het dorp Rottum een oud kerkhof met 458 goed bewaarde skeletten. Het onderzoek is in nog in volle gang, maar archeologen zijn nu al bijzondere zaken tegengekomen.
Afgelopen voorjaar werd er gegraven in de wierde van het Noord-Groninger dorp Rottum. Een schuur had zoveel aardbevingsschade dat deze moest worden afgebroken. En omdat de wierde een rijksmonument is, keken archeologen mee. Terecht, zo bleek al snel, want onder de schuur vonden ze een kerkhof met daarin 458 skeletten van mannen, vrouwen en jonge kinderen.
In het tijdschrift van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed is het eerste verslag van de opgraving verschenen waarbij een aantal bijzondere vondsten zijn gedaan.

Vijf lagen skeletten op elkaar

De begraafplaats hoorde bij een kerkje dat zo rond de 12de eeuw op de wierde werd gebouwd. De begraafplaats is eeuwenlang in gebruik geweest en op den duur waren de graven vijf lagen diep. Soms waren de skeletten beschadigd doordat er bij latere begrafenissen 'doorheen' gegraven was. Dan ontbrak soms de schedel van het oudste skelet.
Een skelet in de wierde van Rottum
Een skelet in de wierde van Rottum © Remco in't Hof/RTV Noord

Goed geconserveerd door klei en mest

De wierde van Rottum is meer dan 2500 jaar oud. In die tijd waren er geen dijken en de bewoners hoogden sommige plekken op, om daar met droge voeten te kunnen wonen. Zo rond 600 voor Christus werd begonnen met het ophogen van de wierde van Rottum.
Het ophogen gebeurde vooral met klei en dierlijke mest. In deze vochtige zuurstofarme grond blijft hout en textiel slecht bewaard. Van begrafeniskleding en kisten is vrijwel niets teruggevonden. Skeletten blijven juist wel goed bewaard onder deze omstandigheden.

Ongeluk, epidemie of moord?

Tussen de 458 skeletten lagen opvallend veel babyskeletten die vaak tegen de muur van de vroegere kerk van de wierde begraven waren. Volgens de archeologen gebeurde zoiets vroeger wel vaker. Doodgeboren en vroeg overleden kinderen waren nog niet gedoopt en door ze tegen de kerkmuur aan te begraven werden ze dan min of meer gedoopt door het regenwater dat van het dak van dit gewijde gebouw afliep.
Opvallend is ook de vondst van een massagraf waar zeker acht volwassen mensen, op elkaar gestapeld, begraven zijn. Er komt een nader onderzoek om te kijken of de doodsoorzaak van deze mensen te achterhalen valt. Was er een ongeluk, een epidemie of zijn ze vermoord? Archeologen hopen later antwoord op deze vraag te krijgen.

Geheimzinnige vogelman

De begraafplaats was al in gebruik toen er in de 12de eeuw een kerkje op de wierde werd gebouwd. In deze diepste lagen van het kerkhof liggen mensen die begraven zijn in de voorchristelijke tijd, toen doden nog grafgiften mee kregen.
Zo zijn er de stoffelijke resten gevonden van een vrouw die een halsketting droeg met wel vijftig gekleurde kralen. En de man naast haar had een riem met mes meegekregen en een grote hoeveelheid botjes van vogelvleugels. De betekenis van dit begrafenisritueel stelt de archeologen voor een raadsel.
Een archeoloog aan het werk in Rottum
Een archeoloog aan het werk in Rottum © Remco in 't Hof/RTV Noord

Waar kwamen de overledenen vandaan?

Archeologen gaan de komende maanden verder onderzoek doen. Met moderne technieken is tegenwoordig veel te achterhalen, bijvoorbeeld waar de overledenen vandaan kwamen. Er stond in die tijd een belangrijk klooster op de wierde.
Waren de doden zieken die voor genezing naar Rottum waren gekomen, of waren het de bewoners van de wierde? En waar zijn deze mensen aan overleden? Archeologen hebben achterhaald dat een van de doden lepra had en bij een ander skelet is een grote blaassteen gevonden. Onderzoeken moeten komend jaar antwoord op deze vragen geven.
Meer over de opgraving valt te lezen in het tijdschrift van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed dat hier gratis te downloaden is.