Groningse ziekenhuizen gaan meer samenwerken in nieuwe stijl

Artsen behandelen een patiënt
Artsen behandelen een patiënt © Ariënne Dozeman/RTV Noord
Geen fusie of akkoord, maar na een jaar lang sessies gaan Groningse ziekenhuizen meer samenwerken. Ze willen zo voorbereid zijn op de toekomst, wachttijden wegwerken en de komst van meer zelfstandige behandelcentra tegenhouden, om personeel te behouden.
Het UMCG, Martini Ziekenhuis en Ommelander Ziekenhuis Groningen (OZG) en de drie zorgverzekeraars Menzis, Zilveren Kruis en VGZ (samen een dekking van 90 procent) zijn gestart met vier zorgprogramma's.
Dat gaat in piramidevorm, waarbij het UMCG de meest specialistische zorg verleent, het Martini Ziekenhuis richt zich als topklinisch ziekenhuis op de meer meer specialistische zorg, en het OZG de basiszorg verleent. De rectumchirurgie wordt sinds enkele maanden bijvoorbeeld alleen nog uitgevoerd in het Martini Ziekenhuis, niet meer in het OZG. Wel worden in het OZG nog darmoperaties gedaan, om de acute zorg hoog te houden.
Hoofdingang van het Martini Ziekenhuis
Hoofdingang van het Martini Ziekenhuis © Geert Jan Darwinkel/RTV Noord
'Wie denkt dat dit toch weer ordinaire koehandel is, begrijpt het verkeerd', zegt manager zorg Wilja Strating van Menzis. 'We werken samen. We moeten het personeel goed verdelen. Er mag niemand omvallen, want de anderen kunnen dat niet opvangen.'

Behandelcentra

Zelfstandige behandelcentra zouden een deel van de zorgvraag kunnen opvangen, maar de zorgverzekeraars willen daar liever niet zo veel van bij hebben in de regio. Strating: 'De mensen die hier wonen hebben we nodig om de huidige zorg-infrastructuur in stand te houden.'
We willen concurrentie op de arbeidsmarkt voorkomen
Wilja Strating - Menzis
De verzekeraars willen dus voorkomen dat personeel overloopt naar de zelfstandige behandelcentra. 'Ziekenhuiszorg is meer dan heup- en knieoperaties en we willen niet dat de capaciteit die nodig is om ook de andere zorg te verlenen daarnaartoe wegtrekt. We willen concurrentie op de arbeidsmarkt voorkomen', legt Strating uit.
Het UMCG in Stad
Het UMCG in Stad © FPS/Jos Schuurman
Dat de drie zorgverzekeraars in de regio vanaf de start meedoen, heeft ermee te maken dat ze vinden dat beide kanten verantwoordelijk zijn voor het toegankelijk houden van de zorg. Ook willen de verzekeraars gelijkgerichtheid uitstralen in de medisch-specialistische zorg. Ze maken onderling geen afspraken over de inkoop, maar wel over de ambities, zoals spreiding en concentratie met gelijkgerichte afbouw- en groeiafspraken.

Gemotiveerde specialisten

Andere voorbeelden van zorgprogramma’s waarop wordt samengewerkt, zijn de beweeg/artrosezorg, cardiologische zorg en plastische chirurgie. De reden waarom voor deze programma’s is gekozen, heeft enerzijds te maken met verwachte zorgvraag, maar ook met de welwillendheid van de medisch specialisten zelf.
'Dit zijn specialisten die gemotiveerd zijn om samen te werken', zegt Bas Wallis de Vries, voorzitter van de raad van bestuur van Ommelander Ziekenhuis en zelf chirurg. 'Het zijn medisch leiders, mensen die vanuit zichzelf op een natuurlijke manier een volgbeweging creëren. Specialisten uit verschillende ziekenhuizen dwingen om samen te werken, werkt alleen maar averechts.'

Minder keuze, verder reizen

Deze samenwerking betekent dat patiënten minder keuze tussen ziekenhuizen hebben en soms dus verder moeten reizen. 'We zitten nu nog in een systeem van keuzevrijheid, maar het allerergste voor inwoners is als levensbelangrijke zorgtaken, zoals de spoedeisende hulp, wegvallen', maakt Strating duidelijk.
'Als dat zou gebeuren, is een veel grotere groep daar de dupe van. Ja, patiënten die een rectum-chirurgische ingreep krijgen, moeten verder reizen, maar het collectief gaat voor voor het individu. Wij kunnen deze keuze goed uitleggen, ook aan onze inwoners.'
Wallis de Vries vult aan: 'We zijn ook gaan wennen aan het idee dat academische ziekenhuizen geen basiszorg meer verlenen.'
Het Ommelander Ziekenhuis Groningen
Het Ommelander Ziekenhuis Groningen © OZG

Oud zeer wegwerken

Wallis de Vries en Strating van Menzis voeren samen, namens de anderen, het woord over de samenwerking namens de andere ziekenhuizen en verzekeraars. Want zoveel vertrouwen is er wel, stelt Strating. 'We moesten eerst op bestuurlijk niveau alle Ajax-Feyenoord sentimenten uit de weg ruimen', vult Wallis de Vries aan.
'Vanuit de marktwerking of vanuit bravoure vinden ziekenhuizen vaak dat ze beter zijn dan de ander. Eigenlijk blijft er helemaal niks over van die beelden. We hebben het allemaal uitgepraat. Dat is nodig om elkaars vertrouwen te winnen. Want wat je niet wilt, is dat bij tegenslag die escape-route voorhanden is.'
Het beeld van ziekenhuizen is dat zorgverzekeraars nooit geld willen uitgeven
Bas Wallis de Vries - voorzitter raad van bestuur OZG en chirurg
Strating vult aan: 'We zijn begonnen met het opruimen van oud zeer en het benoemen van belangen. We hebben allemaal belangen. Die hebben we geaccepteerd. Het beeld van ziekenhuizen is dat zorgverzekeraars nooit geld willen uitgeven. Dat willen we wel, maar daar moet wel tijdige en passende zorg tegenover staan. Zorgverzekeraars denken op hun beurt dat ziekenhuizen alleen maar willen groeien.' Ook dat is inmiddels, vanwege het personeelstekort, niet de waarheid, maar hij duidelijk.

Samenwerking dreigde na corona te stagneren

De allereerste gesprekken tussen ziekenhuizen en verzekeraars zijn vorig jaar na de coronaperiode gestart, toen dreigde dat elk ziekenhuis na intensieve samenwerking weer in de eigen schulp terug kroop. De aanhoudende en lange wachttijden waren de reden om toch weer aan tafel te gaan. 'Die wachttijden zijn niet ontstaan door de inhaalzorg na corona', zegt Strating. 'Ze waren er al veel langer en de Nederlandse Zorgautoriteit brengt ons regelmatig een bezoek om te toetsen of we wel voldoende inspanning leveren vanwege onze zorgplicht. We moesten wel iets nieuws verzinnen.'
Voor een van de zorgprogramma’s, de beweegzorg, is een aanvraag ingediend voor de transformatiegelden van het Integraal Zorgakkoord (IZA). Maar eigenlijk voelde het akkoord voor de partijen alleen maar als een bevestiging van de al eerder ingeslagen weg. Wallis de Vries: 'Als je niet echt gelooft dat je kunt samenwerken, moet je het ook niet doen. Samenwerken omdat het in het IZA staat, is niet de juiste drijfveer.'

In de spiegel kijken

Voor ziekenhuizen die ook nadenken over samenwerking heeft Wallis de Vries nog een tip: 'Kijk jezelf als bestuurder recht aan in de spiegel en beslis of je dit samen of alleen wilt doen. Als het antwoord niet meteen samen is, ga dan niet samenwerken.'