Opnieuw is het crisis in Ter Apel: dit gebeurde er de afgelopen dagen

Een bus met asielzoekers komt aan in Ter Apel
Een bus met asielzoekers komt aan in Ter Apel © Tristan Braakman/RTV Noord
Alarmerende rapporten van de Inspectie en de GGD, nieuwe noodtenten om mensen op te vangen en het Rode Kruis dat te hulp schiet. De afgelopen week liep de situatie rondom de asielopvang in Ter Apel weer uit de hand. Een overzicht.
Net als vorig jaar heeft het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) niet genoeg plek om asielzoekers een bed te geven. En net als vorig jaar komt dat door het aanhoudende tekort aan opvangplekken in het land. Al maanden vraagt het COA gemeenten om extra plekken te realiseren. Sinds oktober is het in Ter Apel zo vol, dat mensen op stoeltjes van wachtkamers moeten slapen. Overdag moeten asielzoekers buiten wachten.

Rode Kruis

Hoewel het COA week na week waarschuwt en om hulp vraagt van andere gemeenten, komt er geen structurele verlichting. Ondertussen probeert Den Haag aanhoudend om ‘gemeenten die niet aan hun opvangverplichtingen voldoen’ zover te krijgen dat ze toch mensen gaan opvangen, om Ter Apel te ontlasten. Dat lukt onvoldoende. De druk op het aanmeldcentrum wordt zo hoog dat het COA eind vorige maand extra veiligheidsmaatregelen neemt vanwege oplopende spanningen.
Op zaterdag 2 december wordt het Rode Kruis ingeschakeld om basisvoorzieningen te leveren: er komt een tent met douches, extra dekens, luchtbedden en hygiënekits. De situatie op het terrein is schrijnend, zegt de hulporganisatie. ‘Deze week zijn we opnieuw een grens gepasseerd’, zegt Vluchtelingenwerk Nederland.

Gemeenten Stadskanaal en Groningen

Om Ter Apel te ontlasten schieten deze week Groninger gemeenten opnieuw te hulp, in de wetenschap dat elders in Nederland wel degelijk ruimte is voor asielzoekers. Zo zijn de voorzieningen die zijn ingericht voor vluchtelingen uit Oekraïne niet altijd vol. Hoewel de regio vindt dat het Rijk en andere gemeenten in Nederland aan de beurt zijn, wil de regio wat doen aan de ‘onveilige, onhygiënische en inhumane’ situatie.
Op dinsdag 5 december wordt duidelijk dat Stadskanaal tweehonderd mensen gaat opvangen. Twee verwarmde tenten moeten een slaapplek bieden. Asielzoekers worden er ‘s avonds met bussen heen gebracht om te overnachten en gaan ‘s ochtends terug naar Ter Apel. Ook in de gemeente Groningen worden nog eens honderd extra asielzoekers opgevangen.

‘Zeer, zeer zorgwekkend’

Diezelfde dinsdag brengt de Inspectie Justitie en Veiligheid een bezoek aan Ter Apel. In het weekend kreeg de Inspectie ‘sterke signalen’ dat de situatie ‘verder uit de hand aan het lopen was’.
Donderdag 7 december komt het rapport uit. De situatie is ‘zeer, zeer zorgwekkend’ en er wordt ‘niet meer voldaan aan de meest basale eisen van opvang’. Asielzoekers hebben ‘geen bed en kunnen zich niet wassen. Dat is ver beneden het minimum’, zegt de hoofdinspecteur. Bovendien is de brandveiligheid niet op orde en groeit het aantal incidenten.
Een fragment van het rapport van de Groningse GGD
Een fragment van het rapport van de Groningse GGD © EenVandaag
Die donderdag komt er ook een rapport van de Groningse GGD naar buiten via het tv-programma EenVandaag. De GGD heeft op verzoek van burgemeester Jaap Velema in het weekend een observatiebezoek gebracht aan de wachtruimtes in Ter Apel. Inspecteurs treffen volle afvalbakken, vuile toiletten en ongereinigde matrassen aan. Ook is er geen mogelijkheid om kleding te wassen en drogen, schrijven ze in hun rapport. Asielzoekers zijn daarnaast ook niet gescreend op ziektes, terwijl ze wel dicht op elkaar verblijven.

Opnieuw door een ondergrens

De rapporten zorgen voor een regen van reacties. De vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties noemt de situatie 'ronduit zorgwekkend en een symptoom van een failliet opvangsysteem. Dat we nu, net als vorig jaar zomer, opnieuw door een ondergrens zakken is te betreuren', aldus de UNHCR. Artsen zonder Grenzen (AzG), waarschuwt voor ‘fysiek en emotionele schade bij de mensen’. AzG sprong vorig jaar met het Rode Kruis bij om medische zorg te verlenen.
Commissaris van de Koning René Paas (CDA) laakt de afwachtende houding van collega-bestuurders in Nederland. 'Zij zeggen: laat we maar even wachten, want die asielzoekers hoeven we voorlopig niet tussen onze badgasten.' Volgens Paas worden de Groningse overheden hierdoor 'klemgezet'.

Voor 1 januari 4000 plaatsen nodig

Terwijl op vrijdag 8 december dertig asielzoekers vanuit de noodopvang in Stadskanaal weer terug worden gebracht naar Ter Apel wordt duidelijk dat staatssecretaris Eric van der Burg (VVD) in gesprek is met Defensie. De demissionair staatssecretaris onderzoekt of asielzoekers kunnen worden opgevangen op kazernes van Defensie. Van der Burg maakt ook duidelijk dat er de komende weken nieuwe plekken moeten komen. Voor 1 januari heeft hij 4000 plaatsen om asielzoekers te huisvesten.
Dit weekend verwacht het COA dat de wachtkamers en recreatieruimtes in het aanmeldcentrum in Ter Apel niet nodig zijn als slaapvertrekken. Dat is te danken aan de noodtenten in Stadskanaal en de extra opvang in Groningen. Maandag debatteert de gemeenteraad van Stadskanaal opnieuw over de opvang van asielzoekers.