Beloning Avebe voor aardappelboeren schiet de lucht in, maar de oogst is nu een drama

Avebe-topman David Fousert
Avebe-topman David Fousert © Steven Radersma/RTV Noord
De prijs die telers van zetmeelaardappelen dit jaar ontvangen van Royal Avebe bereikt een record. Maar met die topprijs komt tegelijk de waarschuwing van topman David Fousert dat boeren rekening moeten houden met minder hoge beloningen.
‘We zijn blij met het resultaat van het afgelopen jaar, maar minder blij met wat ons voor dit jaar te wachten staat’, zei Fousert maandag bij de persconferentie op het hoofdkantoor in Veendam, waar de coöperatie de jaarcijfers presenteerde.
De iets meer dan tweeduizend boeren die lid zijn van de noordelijke multinational, ontvangen van Avebe een zogeheten prestatieprijs voor de aardappelen die ze leveren. Die lag dit jaar op 133 euro per ton, ruim boven de doelstelling van 105 euro en ongeveer 35 euro per ton hoger dan een jaar eerder.
De prestatieprijs is een belangrijke graadmeter voor hoe het concern als geheel het heeft gedaan. Want hoe beter de opbrengsten en hoe lager de kosten, des te meer het kan uitkeren aan de boerenleden.

Boeren vasthouden

Een goede uitbetaling is voor Avebe ook van belang om boeren als teler vast te houden. Want boeren kunnen kiezen concurrerende gewassen als uien of bieten te gaan verbouwen, die vaak meer opleveren.
Een vrachtwagen lost aardappelen bij Avebe
Een vrachtwagen lost aardappelen bij Avebe © Ariënne Dozeman
De trend is wel dat het aantal boerenleden van de coöperatie daalt, dit jaar verloor Avebe er opnieuw zo’n tweehonderd van de circa 2300. Toch moeten daar volgens Fousert niet al sterke conclusies aan verbonden worden.
Het aantal akkerbouwers neemt sowieso gestaag af en de bedrijven die overblijven groeien in omvang. Het areaal waarop de zetmeelaardappelen worden verbouwd, is daarom een betere maatstaf. Dat is dit jaar 52.000 hectare, waarvan 40.000 in Nederland. De rest is van boeren in Duitsland.

Omzet en winst dik in de plus

Het bedrijfsresultaat van Avebe kwam voor het boekjaar 2022 - 2023 uit op 35,7 miljoen euro, op een omzet van 855 miljoen euro. Zowel bedrijfsresultaat als omzet steeg de laatste paar jaar. Van het resultaat werd veertig procent aan de boeren uitgekeerd.
Kostenstijgingen door vooral hoge energieprijzen en de hogere rentestand zetten weliswaar flink druk op de cijfers, legde Fousert uit. Maar door in de kosten te snijden, prijsstijgingen door te berekenen en door producten te verkopen die meer opbrengen, wist Avebe omzet en resultaat toch op te krikken.
Het totale volume aan geproduceerd zetmeel lag tien procent lager dan in het voorgaande boekjaar, vooral doordat het in 2022 zo droog was. De kwaliteit van de aardappelen was wel goed. Het zetmeelpercentage kwam uit op 20,17 procent. Dat is iets boven het gemiddelde van twintig procent.
Hoe de akkers erbij liggen, vanuit telersperspectief is dat één groot drama
David Fousert - Avebe
Voor het komend boekjaar, gebaseerd op de oogst die nu wordt binnengehaald, zullen de resultaten stukken minder goed zijn, waarschuwde Fousert: ‘Als je ziet hoe de akkers erbij liggen, vanuit telersperspectief is dat n groot drama.’
Een zeer koud voorjaar en vervolgens afwisseling van zeer droge en natte perioden zullen zorgen voor een lagere oogstopbrengst en mindere kwaliteit aardappelen. Ook steekt aardappelziekte fytoftora door de nattigheid de kop op.

Aardappelen nog in de grond

Hoewel in Groningen vrijwel alle aardappelen zijn gerooid, zijn er regio’s in Drenthe, Overijssel en Gelderland waar Avebe-boeren nog tot tien procent van de aardappelen in de grond hebben.
Het is volgens Fousert maar de vraag of het zal lukken die nog te oogsten, wat slecht kan uitpakken voor de boeren: ‘Dat zijn de aardappelen die voor de boeren het verschil maken tussen winst en verlies in een jaar.’
Vooral de laatste paar kletsnatte weken maken boeren het leven zuur. ‘Teeltkosten zijn al astronomisch toegenomen’, aldus Fousert. ‘Daar komt bij dat oogsten nu veel meer kost, de snelheid waarmee het kan is veel minder en de modder heeft een enorme impact op het materiaal.’

Uitdagende jaren

‘Voorheen ging Avebe ervan uit dat van iedere vijf oogstjaren er één als uitdagend bestempeld kon worden’, aldus Fousert. ’Nu lijkt het erop dat we ieder jaar wel zo kunnen noemen. Dat heeft een enorme impact.’
Klimaatverandering wordt door hem als hoofdoorzaak aangewezen.
Aardappeloogst in de provincie
Aardappeloogst in de provincie © RTV Noord
Fousert erkent dat de risico’s waar Avebe mee te maken heeft, stijgen. Niet alleen door het veranderend klimaat. Ook milieurichtlijnen, rond bijvoorbeeld waterkwaliteit, en strengere regels voor gebruik van bestrijdingsmiddelen en gewasbescherming maken het voor het bedrijf en boeren ingewikkelder.

Pizzakaas uit aardappelen

Avebe wil de uitdagingen het hoofd bieden door producten met meer ‘waarde’ te ontwikkelen. Zetmeel dat in bulk werd verkocht, was altijd de kurk waarop Avebe dreef. ‘Maar daar kunnen we ons niet mee onderscheiden van leveranciers van zetmeel uit bijvoorbeeld granen’, legt Fousert uit.
Met onder meer plantaardige en milieuvriendelijke eindproducten kan Avebe dat wel. Het concern zegt met de dit jaar ingezette meerjarenstrategie 'Versterken en versnellen' daar goede resultaten te boeken. Zo komt achttien procent van verkoopresultaat nu uit de afzet van deze eindproducten, zoals pizzakaas zonder zuivelingrediënten. Aardappelingrediënten geven de kaas hun textuur.
De nadruk is meer komen te liggen op de voedingsmiddelenindustrie en de bio based-industrie, voor bijvoorbeeld bouwmaterialen uit zetmeel.
Ook eiwitten uit aardappelen wordt voor Avebe belangrijker. Hoewel een aardappel maar een paar procent eiwit bevat, kunnen daar wel allerlei producten uit ontwikkeld worden voor nieuwe voedingsmiddelen zoals zuivel- en vleesvervangers.
Avebe wil met die eiwitten uit aardappelen ook tegemoetkomen aan veranderende consumptiepatronen en de groeiende behoefte van consumenten aan gezonde en verantwoorde voeding.