Opvang minderjarigen Ter Apel afgelopen zomer al overvol: 'Bang voor het moment dat we geen bedden hebben'

COA-medewerkers Annemieke en Jojanneke van de opvang met minderjarige asielzoekers
COA-medewerkers Annemieke en Jojanneke van de opvang met minderjarige asielzoekers © Martijn Klungel/RTV Noord
De opvang in Ter Apel voor minderjarige asielzoekers, die zonder ouders of andere begeleiding naar Nederland komen, zat afgelopen zomer al overvol. COA-medewerkers vingen twee keer zoveel minderjarigen op dan eigenlijk de bedoeling was.
Op de speciale opvang is eigenlijk plek voor 120 jongeren, maar in de zomer zitten daar wekenlang meer dan tweehonderd asielzoekers. Op een hoogtepunt zijn dat zelfs 351 jongeren in de leeftijd van 13 tot 17 jaar.

Verlichting weken later

Een noodkreet van het COA-bestuur brengt niet direct soelaas en landelijk is er maar kort aandacht voor de overvolle deelopvang in Ter Apel. Pas weken later komt er verlichting.
De druk die de situatie op de medewerkers legt, is te voelen in de derde aflevering van de documentaireserie 'Achter de Poort', waarin we COA-medewerkers bij het aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel volgen.
Bekijk de derde aflevering van de serie 'Achter de poort' hier (tekst gaat door onder de video):
Achter de poort: Alleen en minderjarig (aflevering 3)

'Voor het eerst wakker liggen vanwege werk'

De situatie van afgelopen zomer doet jeugdwerker Jojanneke Meijer denken aan de situatie van een zomer daarvoor. 'Mijn grootste zorg is het moment dat we écht vol zitten en je niet meer plekken kan creëren', vertelt ze. 'Vorig jaar (in 2022 - red.) is dat gebeurd. Toen hebben jongeren op stoelen moeten slapen. Ik weet nog dat de wachtkamer vol was en ik maar drie mensen kon meenemen. Het is onmenselijk om dat te doen.'
De nuchtere medewerker vertelt dat ze toen voor het eerst wakker heeft gelegen van haar werk. Afgelopen zomer leek een herhaling dichterbij dan ooit. 'Er zijn ook collega's die hebben gezegd dat ze niet weten of ze een herhaling wel zouden trekken. Dat is heel zorgwekkend en schrijnend', zegt Jojanneke.

Gemeentes huiverig: 'Beeld heerst dat ze overlast veroorzaken'

In de periode van juli tot en met september verblijven er te veel alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv) in Ter Apel, omdat te weinig gemeenten plekken beschikbaar stellen voor die specifieke doelgroep. De jongeren wonen niet in een regulier asielzoekerscentrum, maar op een aparte afdeling of op een asielzoekerscentrum dat alleen bedoeld is voor jongeren.
Jojanneke denkt dat de beeldvorming in de media heeft bijgedragen aan het weifelen van gemeentes. 'In de media hoor je heel vaak alleen de negatieve verhalen, dus alles wat fout gaat. Daarmee wordt een beeld gecreëerd dat alle asielzoekers overlast veroorzaken. Dat is eigenlijk helemaal niet zo.'
Ze hebben begeleiding nodig zodat ze geen overlastgevers worden
Jojanneke Meijer - Jeugdwerker COA
Maar wie is dan wél die minderjarige asielzoeker? Jojanneke: 'Ik zal echt niet ontkennen dat er overlastgevers tussen zitten, maar het is echt een heel klein deel. Over het algemeen zijn het kinderen die begeleiding en ondersteuning nodig hebben, zodat ze geen overlastgevers worden.'
En aan die ondersteuning en begeleiding schortte het afgelopen zomer vanwege de drukte: er zijn te veel jongeren en te weinig COA-medewerkers om iedereen te begeleiden op de manier zoals de medewerkers dat zelf willen.

Bewoners veranderen bij juf Annemieke

Gelukkig kunnen de jongeren altijd terecht bij Annemieke Bakker, docent Nederlands. Ze heeft relatief veel tijd om jongeren te ondersteunen. Dagelijks heeft ze een theemoment waar bewoners kunnen aanhaken. Ook zij vindt het beeld vertekend: 'Het zijn hele gewone kinderen net zoals alle andere kinderen', vertelt ze.
Tijdens de Nederlandse les, waar jongeren zich vrijwillig voor kunnen aanmelden, ziet ze de bewoners veranderen. 'Het is een wonder om dat te zien. Ik zie dat we het verschil maken op school. Kinderen met heel veel zorgen kunnen die even loslaten en weer kind zijn', zegt de Nederlands docent.
Als herinnering heeft Annemieke de 'mama-coa-armband' in het leven geroepen. 'Die krijgen kinderen als ze een lesboekje hebben afgemaakt. Ik zeg wel eens tegen ze: kom over tien jaar nog een keer hierheen. Dan ben ik heel benieuwd hoe het met je gaat.'

Voor het eerst camera's 'achter de poort'

Het is voor het eerst dat een cameraploeg langdurig heeft meegedraaid achter de poorten van de COA-opvang in Ter Apel. In de periode juli tot en met november vonden er opnames plaats. Het resulteert in de vierdelige documentaireserie 'Achter de poort'.
In de eerste aflevering hebben we gezien dat COA-medewerkers zich in de steek gelaten voelen door de politiek. Met beperkte middelen proberen ze toch iedereen zo goed mogelijk op te vangen.
Daarna hebben we kennis gemaakt met Ella, die openlijk twijfelt of het veranderende werk nog wel bij haar past. Afgelopen zomer zaten op haar afdeling relatief veel asielzoekers die overlast veroorzaken.
Volgende week maken we kennis met medewerkers van de vertreklocatie, waar asielzoekers zitten die het land moeten verlaten. Hoe gaan zij om met bewoners die geen perspectief meer hebben in Nederland?
De serie 'Achter de poort' is elke donderdagavond vanaf 18.30 uur te zien bij RTV Noord. De uitzendingen worden elk uur herhaald en zijn ook op de website en ons YouTube-kanaal terug te vinden.
Deze publicatie is tot stand gekomen met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.