Eerste Kamer stemt voor verspreiding asielzoekers over Nederland, dwang pas in 2025

Staatssecretaris Eric van der Burg, die de spreidingswet initieerde
Staatssecretaris Eric van der Burg, die de spreidingswet initieerde © ANP
De Eerste Kamer heeft deze dinsdag ingestemd met de spreidingswet. Die zorgt ervoor dat gemeenten gedwongen kunnen worden om asielzoekers op te nemen. Zo kan de druk op het aanmeldcentrum in Ter Apel afnemen.
In een hoofdelijke stemming schaarden 43 van de 70 aanwezige senatoren zich achter het voorstel van demissionair staatssecretaris Van der Burg van Justitie om asielzoekers beter over de gemeenten in Nederland te verdelen. In het uiterste geval is daarbij dwang mogelijk.
Het gaat bij de spreidingswet om reguliere opvangplekken of plekken voor jonge alleenstaande asielzoekers (amv's), ook uit veilige landen. Als er genoeg gewone asielcentra zijn is de (crisis-)noodopvang in sporthallen, vakantieparken, boten en andere tijdelijke locaties niet meer of minder nodig. De afgelopen jaren was de asielopvang afgebouwd terwijl er nu meer asielzoekers komen.
Bekijk hier de uitslag van de stemming:
Spreidingswet aangenomen in Eerste Kamer

Voor 1 februari verdeling bekend

De Tweede Kamer stemde in oktober vorig jaar al voor de spreidingswet. Nu is dus ook de Eerste Kamer akkoord. In de Eerste Kamer waren GroenLinks-PvdA, D66, CDA, SP, ChristenUnie en Volt al voor de spreidingswet, maar zij hebben geen meerderheid. Vorige week tijdens het debat maakte de VVD bekend voor de spreidingswet te zijn, waardoor de wet alsnog steun van de meerderheid had.
Daardoor kan de wet op 1 februari ingaan. Nog voor die datum maakt de staatssecretaris de provinciale opvangopgave en mogelijke verdeling van opvangplekken per gemeente bekend, volgens het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA).
Gemeenten krijgen de kans om onderling opvangplekken te verdelen, en de kans om vrijwillig extra asielzoekers op te nemen. Ze krijgen daarbij niet alleen de kosten vergoed, maar ook een bonus van 2.500 euro per opvangplek. Dat geld kunnen gemeenten ook aan andere zaken besteden.

Mogelijke dwang pas in 2025

Het is niet zo dat in alle gemeenten asielopvang hoeft te komen. De provincie bespreekt de mogelijkheden eerst met de gemeenten. Op 1 november moeten de twaalf provincies aan het departement doorgeven of gemeenten voldoende plekken aanbieden om de taakstelling te halen.
Als het niet lukt om het aantal opgelegde opvangplekken te spreiden, kan het ministerie de druk opvoeren. Uiteindelijk kan een provincie of gemeente worden gedwongen, maar dat zal dus pas ergens in 2025 zijn. De minister kan dan een locatie aanwijzen waar opvang moet komen.

COA: 'Geweldig nieuws'

Het invoeren van de spreidingswet kost tijd, maar het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) hoopt dat nu meer gemeenten snel aan de slag gaan. Bestuursvoorzitter Milo Schoenmaker noemt het 'geweldig nieuws' dat een meerderheid van de Eerste Kamer met de nieuwe wet heeft ingestemd.
'Onze bewoners en medewerkers zijn ontzettend toe aan perspectief hoe we tot een oplossing gaan komen om uit de crisisstand te raken waar we al veel te lang in zitten. De spreidingswet gaat daarbij helpen.'
We vertrouwen erop dat regio's die nog onvoldoende asielopvang hebben, snel gaan handelen
Milo Schoenmaker, COA
'Komend jaar wordt een overgangsjaar op weg naar meer stabiliteit', zegt Schoenmaker. 'Voorlopig zijn we nog niet af van de noodopvang, maar we vertrouwen erop dat, met de duidelijkheid van de wet, regio's die nog onvoldoende asielopvang hebben, snel gaan handelen.'

In alle rust procedures doorlopen

Onderzoek van RTV Noord wees uit dat één op de drie gemeenten al jaren geen asielzoekers opvangt. Het COA heeft nu 159 noodopvanglocaties en 86 reguliere. De spreidingswet moet op termijn zorgen voor structurele, meer kwalitatieve locaties, waar volgens het COA asielzoekers 'in alle rust' de procedure kunnen doorlopen en beginnen aan hun toekomst in Nederland of daarbuiten.