Wat betekent het voor Ter Apel als COA uitspraak rechter aan laars lapt?

Asielzoekers bij de bus bij het aanmeldcentrum in Ter Apel
Asielzoekers bij de bus bij het aanmeldcentrum in Ter Apel © ANP
Wat verwacht werd is nu vrijwel zeker. Het lukt het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) niet om zich te houden aan de uitspraak van de rechter. Die bepaalde dat dinsdag niet meer dan tweeduizend asielzoekers in het aanmeldcentrum in Ter Apel mogen worden opgevangen. Hoe gaat dat verder?
Op 23 januari bepaalde de kortgedingrechter in Groningen dat het COA de afspraken over dat maximum aantal binnen vier weken moet nakomen. Dat ultimatum loopt dinsdag af.
Er worden op dit moment in het aanmeldcentrum nog steeds tweehonderd asielzoekers te veel opgevangen. Kortom, het blijft er - de uitspraak van de rechter ten spijt - overvol. Daar komt met nog één dag te gaan geen verandering meer in, verwacht ook het COA. Vraag is wat voor gevolgen dat heeft. We zetten het op een rijtje.

Hoe zit het met de dwangsom die de rechter aan zijn uitspraak heeft gekoppeld?

Die is opgelegd voor als het vonnis niet wordt uitgevoerd. Dat geldt dan van vanaf dinsdag; precies vier weken na de uitspraak. Voor elke dag dat er meer dan de afgesproken tweeduizend asielzoekers in het aanmeldcentrum worden opgevangen, moet het COA 15.000 euro aftikken. Dat geld gaat naar de gemeente Westerwolde, die het kort geding heeft aangespannen. Er zit wel een maximum aan van 1,5 miljoen euro.
Omgerekend kan de dwangsom voor honderd dagen worden geïnd door de gemeente als het COA de uitspraak van de rechter in die periode negeert. In zijn vonnis van vier weken geleden benadrukte de rechter dat de dwangsom bedoeld is als stok achter de deur. Hierbij verwees hij er naar dat het COA zich in het verleden regelmatig niet aan de duidelijke afspraken en gedane beloftes hierover heeft gehouden. Een dreigende dwangsom zou er voor kunnen zorgen dat dit nu wel gebeurt.
Wij doen er alles aan om voor dinsdag onder de tweeduizend te komen
Woordvoerder COA

Wat betekent het voor het COA als er betaald moet worden?

Om onder die door de rechter bepaalde grens van tweeduizend te komen, moet het COA voor enkele honderden asielzoekers structurele opvangplekken in de al overvolle azc's realiseren. Dat kost veel meer dan het totaal aan dwangsommen. Het is dus goedkoper de dwangsom van 15.000 euro per dag netjes over te maken aan de gemeente. Dat zou voor het COA reden kunnen zijn zich niet aan de uitspraak van de rechter te houden. Een COA-woordvoerder bestrijdt die mogelijke opzet: 'Wij willen ons aan de rechterlijke uitspraak houden en doen er alles aan om voor dinsdag onder de tweeduizend te komen.'
Asielzoekers fietsen in en uit het aanmeldcentrum in Ter Apel
Asielzoekers fietsen in en uit het aanmeldcentrum in Ter Apel © Jos Schuurman/FPS

Wat heeft de gemeente aan dat geld?

Het is mooi meegenomen, maar daar gaat het de gemeente helemaal niet om. Westerwolde is naar de rechter gestapt omdat het geduld meer dan op is. Het COA komt keer op keer harde afspraken en de vele beloftes niet na. De voltallige gemeenteraad van Westerwolde is dat zo zat, dat een kort geding tegen het COA is aangespannen. Zo vaak gebeurt het niet in ons land dat de ene overheid de andere voor de rechter sleept.
De eventuele dwangsom heeft bij die afweging geen enkele rol gespeeld, heeft de gemeente steeds verzekerd. Ook door Westerwolde wordt het gezien als een extra drukmiddel richting COA. Waar de dwangsom aan wordt besteed is aan de gemeenteraad.

Verandert er iets aan de overlast in Ter Apel als het COA zich aan de uitspraak houdt?

De inwoners van Ter Apel en omgeving gaan zwaar gebukt onder die overlast. Al jaren. Maximaal tweeduizend mensen in het aanmeldcentrum zal daar niets aan veranderen. Getalsmatig zijn die tweeduizend voor het relatief kleine dorp nog steeds heel veel. Komt bij dat de problemen vooral worden veroorzaakt door een groep van zo'n vijfhonderd overlastveroorzakers, die nagenoeg geen kans op een verblijfsvergunning hebben. Ook al slaagt het COA er in de doorstroming vanuit Ter Apel naar azc's alsnog op gang te brengen, dan nog wordt die groep nauwelijks kleiner.
De pogingen van de laatste tijd de overlast te bestrijden, zetten nauwelijks zoden aan de dijk. Zo is de zogenaamde procesbeschikbaarheidslocatie (PBL) nog geen succes. Daar worden de aanvragen van deze groep versneld beoordeeld. Dat betekent dat ze zo goed als achter gesloten deuren zitten en dus niet op straat kunnen rondzwerven. Het aantal plekken is ondanks de belofte dat het snel zou worden uitgebreid, nog steeds beperkt tot dertig. Dat was ook het aantal bij de start in de zomer van vorig jaar.
Een van de wachtruimtes in het aanmeldcentrum. Daar moesten asielzoekers vorig jaar vaak de nacht doorbrengen
Een van de wachtruimtes in het aanmeldcentrum. Daar moesten asielzoekers vorig jaar vaak de nacht doorbrengen © Martijn Klungel/RTV Noord
De door de Eerste Kamer aangenomen spreidingswet biedt voorlopig ook geen oplossing
.

Hoe gaat het verder als het COA wel binnen de tweeduizend plekken blijft?

Vooropgesteld: dat gaat voor dinsdag niet meer lukken. Het aantal ligt nu rond de 2200 mensen Dat geeft het COA zelf aan. Er zijn de afgelopen weken nauwelijks extra plekken in azc's bij gekomen. Mocht het met kunst- en vliegwerk toch nog in één dag lukken binnen die tweeduizend te blijven, is dat geen enkele garantie dat het ook zo blijft. Zo is al berekend dat voor eind maart 5500 extra opvangplekken nodig zijn.
Komt bij dat met sommige gemeenten afspraken in het verleden zijn gemaakt over het sluiten van locaties. Als dat op meerdere locaties gebeurt, zit Ter Apel binnen de kortste keren weer overvol. De door de Eerste Kamer aangenomen spreidingswet biedt voorlopig ook geen oplossing. Voordat die wet effect heeft, zijn we maanden verder.