Waarom delen mensen gegevens verdachte na dood 17-jarige Jet? 'Geeft gevoel van controle'

Iemand zoekt een social media-app op zijn telefoon
Iemand zoekt een social media-app op zijn telefoon © Jonathan Raa/NurPhoto/Shutterstock
Foto's, adressen en aantijgingen delen om iemand in een kwaad daglicht te zetten - soms met doodsbedreigingen tot gevolg. Het doelgericht delen van persoonsgegevens op sociale media, ook wel doxing genoemd, lijkt steeds vaker voor te komen. Wat beweegt mensen om ongevraagd gegevens van anderen te delen?
Na het drama in Winsum vorige week gebeurde het meerdere keren op sociale media. Meerdere mensen deelden, vaak anoniem, een foto van de mogelijke verdachte van het vermoorden van de 17-jarige Jet.

'Als ik dit deel, dan zet ik iets recht'

Volgens Hedy Greijdanus, sociaal psycholoog aan de Rijksuniversiteit Groningen, voelen sommige mensen de behoefte om iets te doen tegen onrecht. Ze stelt dat mensen graag in een rechtvaardige wereld leven: ‘Het traditionele proces van rechtsgang via de politie en de rechter duurt hartstikke lang.’
Maar er moet voor hun gevoel snel iets gebeuren om het onrecht weer recht te zetten. Het delen van gegevens zorgt voor een gevoel van controle over wat er is gebeurd. ‘Ze denken: 'Als ik deze informatie verspreid, dan gebeurt daar iets mee, dan zet ik recht wat er is gebeurd'.'

Overhaaste conclusies

Zo ook na het drama in Winsum vorige week. Kort nadat het slachtoffer overleed, verschenen er op X foto's van een vermoedelijke verdachte. Iemand die - anoniem - een van de berichten plaatste, schreef erbij: 'Als je een mes meeneemt dan is het gewoon brute moord. Wat is dat toch tegenwoordig met de jeugd. En dit is de dader. Geen medelijden met hem. Nooit meer vrij'.
De politie benaderde de twitteraar direct met het dringende verzoek het bericht te verwijderen.
Ook na de dood van een man uit Leek tijdens nieuwjaarsnacht verschenen allerlei berichten op sociale media. Daarin werd aangegeven dat het slachtoffer zwaar zou zijn toegetakeld. Het Openbaar Ministerie (OM) bestreed dat later: 'Die conclusie strookt niet met onze onderzoeksbevindingen'.
Het OM riep het publiek op de politie onderzoek te laten verrichten en zelf geen overhaaste conclusies te trekken.

Negatieve associaties blijven kleven

Gebruikers denken volgens Greijdanus vaak niet bewust na voordat ze iets plaatsen. ‘Veel mensen weten niet dat het strafbaar is. Ze weten ook niet wat voor bereik zo’n bericht heeft en wat voor gevolgen het kan hebben.’
Als je informatie geeft en het daarna corrigeert, wordt het foute meestal alsnog onthouden
Hedy Greijdanus, sociaal psycholoog RUG
Doxing kan een grote impact hebben voor degene van wie de gegevens onterecht worden bekendgemaakt. ‘Negatieve associaties blijven vaak kleven’, zegt Greijdanus. ‘Als je mensen informatie geeft en het daarna corrigeert, wordt het foute meestal alsnog onthouden. Iemand krijgt dan toch een smet op zijn naam.’
Wat is doxing?
Doxing is het ongewenst verspreiden van andermans persoonsgegevens met als doel om iemand te intimideren. Dit is bijvoorbeeld het openbaar maken van telefoonnummers, adressen of foto’s. Doxing gebeurt vaak in online chatgroepen of op sociale media.

Er staat maximaal twee jaar gevangenisstraf of een geldboete van 22.500 euro op het plegen van doxing. De maximale gevangenisstraf kan overigens nog met een derde verhoogd worden als de doxing gericht is tegen personen met een specifiek beroep, zoals politici, rechters, journalisten of hulpverleners.