Pompstationhouders over overvallen: 'Het verbaast je wat ze in 20 seconden kunnen'

Het tankstation aan de Zonnelaan
Het tankstation aan de Zonnelaan © 112Groningen
Acht overvallen in veertien jaar tijd: zo vaak is het raak bij het tankstation aan de Zonnelaan in Groningen. Waarom is juist dit tankstation zo vaak het doelwit? En welke maatregelen nemen pompstationhouders?
Ewout Klok heeft weinig tijd nodig om te beantwoorden waarom sommige tankstations vaker het doelwit zijn van overvallen dan andere.
’Als er een goede vluchtroute is zonder verkeerslichten en verkeershindernissen in de omgeving, dan is een tankstation een aantrekkelijk doelwit. Een tankstation met veel publiek in de buurt is minder overvalgevoelig’, zegt de voorzitter van Belangenvereniging Tankstations (BETA), zelf oud-pomphouder in Hoogeveen.

Zonnelaan is een droomlocatie

Het pompstation aan de Zonnelaan heeft wat dat betreft een droomlocatie, in een rustige hoek tussen stadswijk Paddepoel en de Zernike Campus. Buiten groepen fietsers tijdens studietijden is het er niet al te druk. Het ligt bovendien direct aan twee opritten naar de noordelijke ringweg van Groningen, vanaf waar je naar de west- of oostkant van de ring snelt.
Het duidt erop dat overvallers vooraf het terrein in kaart brengen voordat ze toeslaan. Dat beaamt Klok: ‘Een overvaller heeft vaak al drie keer het tankstation geobserveerd.’
Niets ten nadele van Paddepoel, maar mensen hebben er minder te besteden
Arno Engelkes - pomphouder in Stadskanaal
Arno Engelkes, eigenaar van een tankstation in Stadskanaal en Nieuw-Buinen, vindt het niet gek dat de locatie in Paddepoel al vaak doelwit is geweest. Volgens hem ligt het aan de buurt. 'Niks ten nadele van Paddepoel, maar mensen hebben er minder te besteden. Het is een wijk met meer armoede. Je ziet hetzelfde verhaal bij het tankstation aan de rondweg in Emmen.'

Contant geld

Een andere reden kan zijn dat er in bemande tankstations nog met contant geld betaald kan worden. Zeker als het om een volle tank gaat, gaat dat al snel om vijftig tot ruim honderd euro per afrekening.
Maar van het schrappen van contante betalingen wil Klok niks weten: 'Contant geld is nog steeds een wettig betaalmiddel. Vooral ouderen maken er gebruik van.'
Als ik klanten alleen nog laat pinnen, krijgt mijn concurrent het heel druk
Arno Engelkes - pomphouder in Stadskanaal
De Oost-Groninger pomphouder is net zo resoluut: 'Vanuit veiligheidsoogpunt is het een goed idee, maar het is een principekwestie. Een deel van de klanten komt rond van een uitkering. Die hebben de neiging om het geld van de bank te halen zodra het op de rekening staat. Die mensen wil ik niet raken.'
Engelkes verwacht klanten te verliezen als er alleen nog gepind mag worden. 'Als ik dat invoer, krijgt mijn concurrent het heel druk. Bovendien: de banken hebben al zoveel macht.'
Is het ook handig om van zwart geld af te komen? Klok: 'Mwoah, met een tankbeurt schiet dat niet echt op. Dan kun je beter op skivakantie in Oostenrijk.'

Hoeveel geld wordt er buitgemaakt?

De grote vraag is hoeveel geld er bij een overval, bijvoorbeeld die van maandagochtend, wordt buitgemaakt. Het personeel van de overvallen Zonnelaan en de politie willen daarover niks zeggen, maar Engelkes denkt dat het meevalt. 'Ze kunnen niet meer hebben buitgemaakt dan een beetje kassainhoud', zegt hij.
Er is een gouden regel voor personeel van pompstations, legt Klok uit: 'Zorg ervoor dat je niet te veel geld in kas hebt. Room de kassa regelmatig af. Het geld gaat in een gesloten systeem en wordt later opgehaald door een geldtransportbedrijf. Zo kan niemand er bij.'

Kogelwerend glas

Engelkes' tankstation in Stadskanaal beschikt over een zogenoemde OBRI; een ruimte van kogelwerend glas. In tankstations die tussen 21.00 en 6.00 uur open zijn, is die bovendien verplicht.
Het maakt dat een overvaller er niks te zoeken heeft, zegt hij: 'Iemand met een geweer kan niet zoveel, als medewerker loop je naar achteren en doet de deur op slot. Zelf zou ik ook nog de buitendeur op slot doen zodat de dader niet weg kan... en dan rustig wachten op de politie.'
Waarom niet elk pompstation zo'n glazen hokje heeft? Engelkes schat de prijs op zeker 50.000 euro. Nogal prijzig dus. 'Het wordt dan een risico-afweging. De kans dat overvallers iemand echt iets aandoen is klein, en in de kassa zit als het goed is geen hoog bedrag. Neem nou het tankstation in Paddepoel: zelfs als je acht keer zo'n bedrag verliest, heb je een OBRI er nog niet uit.'

Andere methoden

Een overval heeft Engelkes in zijn tankstations gelukkig nooit meegemaakt, maar duidelijk is dat het kogelwerende glas niet tegen alles een oplossing is. 'Mensen zijn soms zo brutaal om zonder te betalen spullen uit de winkel te pakken. Wanneer een medewerker er achteraan gaat, worden ze bedreigd met een schroevendraaier.'
Dan rammen ze de hele pui eruit. Voor tabakswaar hè?
Arno Engelkes - pomphouder in Stadskanaal
Ook is er bij hem wel eens een ramkraak geweest. 'Dan rammen ze de hele pui eruit, springen over de balie en halen de tabakskast leeg. Het gaat dan over tabakswaar hè, niet over geld.'
Bij Engelkes gaat er een alarm af en binnen twintig seconden staat alles dik van de rook. 'Maar je verbaast je erover voor hoeveel geld ze binnen die twintig seconden kunnen meenemen.'

Personeel moet alert blijven

Behalve materiële maatregelen, moet het personeel ook alert blijven, zeggen de twee. 'Het personeel moet ervoor zorgen dat de aandacht niet verslapt. Achter de kassa mogen ze niet op hun telefoon kijken of een krantje lezen. Dat hebben we verboden', aldus de voorzitter van de Belangenvereniging Tankstations.
Achter de kassa mogen ze niet op hun telefoon kijken, dat hebben we verboden
Ewout Klok - Belangenvereniging Tankstations
Op zijn locatie in Stadskanaal zegt Engelkes alleen mannen te laten werken die het liefst ook nog een beetje overwicht hebben - en dus een winkeldief durven aanspreken. 'Maar ik geef mijn personeel ook mee: iemand met een wapen trekt zich nergens wat van aan. Als ze daarmee gaan zwaaien, geef ze dan alsjeblieft wat ze willen.'
Vroeger kreeg personeel vanuit de brancheorganisatie nog een cursus omgaan met agressie. Niet meer, zegt hij. 'Ik geef nieuwe medewerkers wel mee dat je te maken kunt krijgen met agressie. Niet per se overvallen, maar ook mensen die vinden dat de tabak of de brandstof te duur is en dat afreageren op jou. Het advies: ga er gewoon in mee, geef ze gelijk.'

Grote impact

Ook Klok pleit ervoor dat medewerkers meewerken als er met een wapen wordt gedreigd. 'Medewerkers zitten achter kogelwerend glas, dus die zijn betrekkelijk veilig. Maar dat geldt niet voor een klant die een tankbeurt afrekent op het moment dat een overvaller binnenkomt. Daarom zeg ik ook altijd: geef gewoon het geld mee. Dat lees ik liever in de krant dan dat ik een naam in een zwart omlijnde advertentie zie.'
Ondanks alle voorzorgsmaatregelen is een overval nooit helemaal te voorkomen. ‘Vergis je niet: de impact is groot’, zegt Klok. 'Goede nazorg voor het personeel is belangrijk.'