'Straks zult gij zijn zoals ik nu ben'

Grafpoëzie. Onze provincie staat er vol mee. Theologe Anne Baljeu digitaliseerde veel van de gedichten die ze op kerkhoven vond. Zij laat zien hoe bijzonder de gedichten zijn.
Groningen telt nog veel kerkhoven die niet geruimd zijn. Op de grafzerken die er te vinden zijn, staan honderden gedichten. In opdracht van Stichting Oude Groninger Kerken verzamelde ze de poëzie. Dat deed ze bij de kerken die in het beheer van de stichting zijn.

Persoonlijk gedicht voor de overledene

De poëzie stamt met name uit de achttiende en negentiende eeuw. De gedichten zijn persoonlijk voor de overledenen geschreven. 'Dat wil zeggen, voor overledenen die wat te besteden hadden. Dit was alleen voor de welgestelden weggelegd.'

Poëzie vol hoop

Veel poëzie eindigt met de hoop en de wens dat God er is om voor de doden te zorgen. De makers van de gedichten spreken heel open over de dood.
'Dat is opvallend', vertelt de theologe. 'Er lijkt geen taboe te rusten op dit thema. Het was niet iets dat achter gesloten deuren besproken werd. Bovendien had de dood veel meer een centrale plek in het leven dan nu.'
Ze legt uit hoe dat komt. 'Omdat de geneeskunde nog lang niet zo ver ontwikkeld was als nu, kon je door een kleine infectie al sterven. Daardoor had de dood een plek midden in het leven.'

Straks zult gij zijn zoals ik nu ben

Ook typisch voor de grafgedichten is dat de voorbijganger wordt aangesproken. Dat gaat soms op lugubere wijze. 'Dan wordt verteld hoe de overledene aan zijn of haar eind is gekomen met de waarschuwing dat het de voorbijganger ook zomaar kan overkomen', vertelt Baljeu.
'Straks zult gij zijn zoals ik nu ben, wil het gedicht eigenlijk zeggen', legt ze uit.

Documentaire

Programmamaker Wineke Remmerswaal maakte onlangs voor NPO Spirit een documentaire over de grafpoëzie in Groningen. Bekijk hem hieronder: