'Zonder dwangsom is Wob een tandeloze tijger'

Onderhoudsrapporten van alle straatlantaarns in het dorp, het aantal dodelijke ongevallen vanaf 1900, of een kopie van het complete gemeente-archief voor iemand op Aruba. Deze informatie werd de afgelopen jaren bij Groninger gemeenten opgevraagd via de Wet openbaarheid van bestuur (Wob).
Een regeling waar soms wel érg uitbundig gebruik van wordt gemaakt en ook niet altijd met de beste bedoelingen.

Dwangsom opleggen

Uit onderzoek van RTV Noord blijkt dat de 23 gemeenten in onze provincie al een paar jaar last hebben van misbruik van deze wet en steeds vaker. Wanneer de overheid informatie niet op tijd levert, kan de indiener van het verzoek een dwangsom opleggen. Die kan oplopen tot maximaal 1260 euro.
Dertien gemeenten laten weten dat de helft van de Wob-verzoeken de afgelopen drie jaar gericht was op het innen van deze dwangsommen. Zeven gemeenten zeggen zelfs dat driekwart van de verzoeken niet was bedoeld om informatie openbaar te krijgen.

Aangekleed als sollicitatiebrief

De 'misbruikers' van de Wet openbaarheid van bestuur komen veelal niet uit de gemeente of zelfs de provincie Groningen. Hun Wob-verzoeken sturen ze naar tientallen, soms honderden gemeenten tegelijk. En soms zijn ze dusdanig goed verstopt dat de gemeente ze bijna over het hoofd ziet; Wob-verzoeken aangekleed als open sollicitatiebrief bijvoorbeeld, of in een geboortekaartje geplakt.
Gemeenten waar een Wob-verzoek per e-mail kan worden ingediend moeten zelfs hun bak met spammail doorzoeken, of daar niet een Wob-verzoek in zit met als onderwerp 'Viagra'.

Wetsvoorstel van PvdA en VVD

De Tweede Kamer vergadert donderdag over een wetsvoorstel van PvdA en VVD om de dwangsom los te koppelen van de Wet openbaarheid van bestuur. Het is een voorstel waar journalisten fel op tegen zijn.

Zonder dwangsom is Wob een tandeloze tijger

'Die dwangsom zorgt juist voor druk op de ketel', zegt Sjors van Beek, onderzoeksjournalist en Wob-deskundige. 'Ik merk juist dat als ik met een dwangsom dreig, de ambtenaren ineens heel hard gaan lopen om de gevraagde informatie te verzamelen. Dat de dwangsom moet worden afgeschaft vanwege misbruik is een drogreden.'
De Wob zonder dwangsom is volgens Van Beek een tandeloze tijger. 'Ik heb een hekel aan misbruikers. Maar overheden moeten daar veel slimmer mee omgaan. Zo moeilijk kan het niet zijn om de misbruikers eruit te pikken. Stuur ze afwijzingen, werp drempels op. En als het percentage misbruikers zo hoog is, moeten journalisten meer deugdelijke Wob-verzoeken sturen. Dan daalt dat percentage misbruikers wel.'

Verdeeldheid over voorstel

De Groninger gemeenten zijn verdeeld over het voorstel van de PvdA en de VVD om de dwangsom los te koppelen van de Wob. Acht gemeenten (Bedum, Bellingwedde, Groningen, Haren, De Marne, Menterwolde, Pekela en Veendam) denken dat het zal leiden tot minder misbruik.
Tien gemeenten (Appingedam, Ten Boer, Grootegast, Oldambt, Vlagtwedde, Zuidhorn, Hoogezand-Sappemeer, Leek, Marum en Slochteren) verwachten dat het weinig tot niets zal veranderen. Vooral omdat Wob-misbruikers ook via een andere weg nog aan geld kunnen komen. Ze kunnen nog altijd aanspraak maken op een procesonkostenvergoeding door de gemeente in een procedure van bezwaar en beroep.

Groot probleem

Van Beek durft geen voorspelling te doen over het debat in de Tweede Kamer, donderdag. 'Als de dwangsom er af gaat, hebben we een groot probleem. Maar ik heb geen hoge pet op van het kritisch vermogen van de Tweede Kamer ten opzichte van het functioneren van de Wet openbaarheid van bestuur.'