Pieterzijl eert oorlogsslachtoffers in Duits concentratiekamp

Inwoners van Pieterzijl hebben afgelopen zaterdag in concentratiekamp Neuengamme in de buurt van Hamburg een herdenkingsmonument geplaatst voor vier dorpsgenoten die in de Tweede Wereldoorlog in dit kamp om het leven kwamen. Zo'n dertig inwoners waren aanwezig bij de plechtigheid.
Opgepakt

Sjoerd Kok, Arnold Stuut, en de broers Klaas en Jan Wiersma, allen begin twintig, zijn in de oorlog opgeroepen voor de zogenoemde Arbeitseinsatz. Ze duiken onder, maar worden verraden. Arnold wordt gearresteerd in de nacht van 18 op 19 juni 1944. Hij zit ondergedoken in het Friese Oudwoude, maar is die nacht thuis om de verjaardag van zijn moeder te vieren. De andere drie worden in de nacht van 22 op 23 augustus opgepakt.

Vreselijke omstandigheden

Via het Scholtenhuis in de stad komen de vier in Kamp Amersfoort terecht. Op 8 september 1944 worden ze samen met meer dan elfhonderd anderen per trein naar Neuengamme gebracht. Daar moeten ze onder mensonterende omstandigheden werken in een steenfabriek. Sjoerd probeert te vluchten, wordt gepakt en nog dezelfde dag, op 11 november 1944, opgehangen. Arnold en Jan sterven eind 1944 door uitputting en ziektes. Klaas sterft op 11 maart 1945.

Aantallen groeiden snel

Kamp Neuengamme werd in 1938 geopend. Aanvankelijk werden er politieke tegenstanders van de nazi's opgesloten. Later kwamen daar Jehova's getuigen en homoseksuelen bij. Tijdens de oorlog groeide het aantal gedetineerden snel.

Duizenden doden

Krijgsgevangenen, Joden, communisten, verzetsmensen en alles wat de nazi's onwelgevallig was, werd in Neuengamme of in één van de zeventig Aussenstellen opgesloten en te werk gesteld. De gedetineerden kwamen uit alle bezette Europese landen. In totaal zaten tussen 1938 en1945 ruim honderdduizend mensen in het kamp. Van hen kwamen 55.000 mensen om het leven.

Plan voor monument

Op de Diepswal in Pieterzijl staat een monument ter nagedachtenis aan deze jonge mannen. Elk jaar, op 4 mei, loopt het dorp uit om ze te herdenken. Het plaatselijke 4 mei-comité vatte het plan op om ook in Neuengamme een monument te plaatsen. Het moest een replica worden van het monument in Pieterzijl.

Symbool

'Veel dorpen hebben in Neuengamme al een monument. Onze jongens verdienen dat ook. Het is mooi dat dat is gelukt en daar ben ik trots op. Het monument beeldt een gesloten boek uit. Het symboliseert dat het leven van Sjoerd, Arnold, Klaas en Jan hier onder vreselijke omstandigheden eindigde', vertelt Eddy Kingma van het 4 mei-comité in Pieterzijl.
Dam Op was in januari in Pieterzijl. In deze aflevering werd ook aandacht besteed aan het oorlogsmonument in Pieterzijl zelf. Bekijk de aflevering hier terug.