Balans van de aardbevingsproblematiek: 'Elk nadeel heb zijn voordeel´ (Deel I)

Een waardedaling van naar schatting een miljard euro, honderden miljoenen schade aan woningen en gebouwen, versterkingskosten, imagoschade, irritatie en angst bij de bevolking. De gaswinning in Noord-Groningen mag de staat zo'n € 250 miljard hebben opgeleverd, in onze provincie is hij vooral een grote boosdoener.
Door Willem van Reijendam
Aan de andere kant staat de NAM garant voor alle schade, hoe stroperig die ook wordt afgewikkeld en betalen het bedrijf en de staat ook de noodzakelijke versterkingskosten. Dat levert de provincie extra werkgelegenheid op, van duizenden manjaren.

Bovendien is er ter compensatie van de overlast door de gaswinning op kosten van de NAM een waardevermeerderingsregeling á € 125 miljoen in het leven geroepen en een fonds van € 180 miljoen voor economische verbetering (€ 65 mln van de NAM plus € 32,5 van de provincie) en leefbaarheidsmaatregelen (€ 85 mln waarvan € 25 mln van de provincie).

Tegenover de grote nadelen van de gaswinning staan dus ook voordelen. Op RTV NoordZaken maken we de balans op, op basis van schattingen en gesprekken met deskundigen. Hieronder deel I, waarin de minkanten worden belicht. In deel II belichten we de positieve zijde, want die is er ook.

De minkant van de balans
Bodemdaling
Het eerste nadeel dat onze provincie ondervond, al vanaf het begin van de gaswinning, was de onvermijdelijke bodemdaling. Dat was toen vooral een probleem voor de waterschappen, en een enkele burger die scheuren in zijn huis zag ontstaan als gevolg van die verzakkingen. De NAM vergoedde de kosten voor de waterschappen, op basis van het advies van de Technische Commissie Bodembeweging. Maar tegelijk bouwde het bedrijf bij de burger al snel de reputatie op van een vrekkige scherpslijper. Over elk scheurtje werd gesteggeld, waarbij de bewijslast altijd bij de bewoners lag. Zolang die niet konden aantonen dat de schade veroorzaakt werd door de NAM ontvingen ze niets.

Op de balans staat vooral ergernis, aangezien de bulk van de financiële schade door de NAM wordt vergoed

Aardbevingsschade
De reputatie verslechterde nog verder toen in het kielzog van de gaswinning steeds vaker en ernstiger aardbevingen optraden met steeds meer schade tot gevolg. De NAM bleef tot overmaat van ramp heel lang het verband tussen aardbevingen en gaswinning ontkennen, wat het onmogelijk maakte om de schade op de veroorzaker te verhalen. Pas in de jaren negentig werd dat verband schoorvoetend erkend. Maar ook toen moesten bewoners met aardbevingsschade nog alles uit de kast halen om hun schade vergoed te krijgen. Het ziet er naar uit dat die bewijslast althans in het hart van het aardbevingsgebied rond Loppersum wordt omgedraaid.

Inmiddels loopt de schade aan woningen, kantoren, bedrijfspanden, scholen en monumenten in de honderden miljoenen, waarvan het grootste deel door de NAM wordt vergoed. Bij het Centrum voor Veilig Wonen kwamen in 2015 30.000 schademeldingen binnen. Het gemiddelde schadebedrag wordt geschat op € 3.000. Dat komt dus neer op een kleine € 100 miljoen aan schade, alleen al in 2015. De verwachting is dat het aantal meldingen weliswaar iets zal afnemen omdat ook de gaswinning in intensiteit afneemt, maar 20.000 meldingen per jaar, en dus € 60 miljoen, is een reële schatting. Overigens staat het herstel voor € 50 mln per jaar in de rijksbegroting die minister Kamp in januari 2014 presenteerde.

Omdat de NAM het grootste deel van de schade vergoedt, staat op de balans alleen het verschil tussen de werkelijke schade en het deel dat vergoed is. Dat is moeilijk te schatten. Ongeveer een kwart van de meldingen wordt niet gehonoreerd maar het is niet te zeggen of dat terecht is of niet. Het verschil ligt ergens tussen de 0 en de € 20 miljoen, plus de boosheid van de inwoners die zich niet rechtvaardig behandeld voelen. Daarnaast natuurlijk de moeite en ergernis bij alle bewoners met schade die zich hoe dan ook door de noodzakelijke formulieren en inspecties heen moeten worstelen.

Versterking
Het moest nog duren tot de grote aardbeving van 3.6 op schaal van Richter, bij Huizinge op 16 augustus 2012, toen de NAM ook erkende dat het bedrijf daarmee de veiligheid van de bevolking in gevaar bracht. Dat bestaande gebouwen dus versterkt moeten worden en dat nieuwe panden aan andere normen moeten voldoen. Tot die versterkingsoperatie helemaal is afgerond zullen er inwoners zijn die vrezen dat hun huis, of dat van de buren instort. Een schade die niet in geld is uit te drukken.

Ook de versterking van de huizen, monumenten, scholen en fabrieken komt als het goed is voor rekening van de NAM. Die heeft daar voorlopig € 850 miljoen euro voor uitgetrokken. Of dat genoeg is, moet nog blijken. Alleen al vorig jaar zijn er naar schatting zo'n 600 panden aangemeld voor versterking, een operatie die gemiddeld een ton kost. Voor nog eens 600 zijn veiligheidsmaatregelen getroffen zoals het vervangen van de schoorsteen, á € 15.000. Dat telt op tot een kleine € 100 miljoen per jaar, het bedrag dat in 2014 ook begroot werd . Ook de komende jaren wordt jaarlijks een bedrag in die orde van grootte uitgegeven. Ook voor dit bedrag geldt dat het nog onderwerp is van politieke discussie. Nationaal Coördinator Hans Alders wil bijvoorbeeld nog een fonds voor de extra kosten om woningen tegelijk energieneutraal te maken.
Daarnaast gaan er ook tientallen miljoenen naar nieuwe bouwprojecten als het Groninger Forum, die aardbevingsbestendig gebouwd moeten worden.

Op de balans staat, naast zorgen die de bevolking moet hebben vooral het dreigende tekort aan middelen voor preventie omdat die tot nog toe zijn gemaximeerd en beperkt tot vijf jaar.

Imagoschade
Omdat ook die versterking en preventie door de NAM wordt betaald, staat er geen financieel nadeel voor onze regio op de balans. Maar er is wel degelijk economische schade, zegt hoogleraar regionale arbeidsmarktanalyse Jouke van Dijk: 'Er is imagoschade. Ik reken op een verminderde investeringsbereidheid bij bedrijven die hier een vestiging zouden willen bouwen. Ze weten niet aan welke bouwnormen hun nieuwe fabriek of kantoor moet voldoen. Het wordt hoe dan ook duurder dan hetzelfde kantoor elders in het land en dus zullen ze zich wel twee keer bedenken voor ze hierheen verkassen.' Een idee dat door economiegedeputeerde Patrick Brouns wordt onderschreven: 'Er zijn inderdaad bedrijven die hun plannen on hold hebben gezet. Ik kan geen namen noemen, maar het gaat vooral om bedrijven die in de regio Delfzijl zouden willen investeren.'

Op de balans staan dus onmeetbare grootheden: bedrijven die wegblijven uit de provincie Groningen en dus een lagere economische groei.

Waardedaling
Een veel groter effect van de aardbevingen is de waardedaling van de woningen. Een schadepost die tot nu toe niet door de NAM en het ministerie van Economische Zaken wordt erkend, laat staan vergoed. Hoogleraar volkshuisvesting George de Kam van de Groningse universiteit becijfert de waardedaling op € 1 miljard euro, gebaseerd op de verkochte woningen. Twee derde daarvan is toe te schrijven aan de woningen in het hart van aardbevingsgebied, de rest komt terecht in plaatsen buiten die regio.
De NAM en minister Kamp gaan tot nu toe uit van waardedalingen van een paar procent. Daarom is de NAM ook in beroep gegaan in de civiele procedure die de bewoners hebben aangespannen om hun waardedaling op voorhand vergoed te krijgen en die ze bij de rechtbank in Assen hebben gewonnen.
Wel is er inmiddels € 10 mln euro uitgetrokken voor een experimentele opkoopregeling voor bewoners die met een onverkoopbaar huis blijken te zitten. Daarnaast heeft de NAM miljoenen geïnvesteerd in de aankoop van een aantal kostbare monumenten, zoals De Haver en Plaats Melkema en van tientallen gewone woningen, waaronder een rij Jarinowoningen in Loppersum.

Op de balans staat voorlopig nog een miljard euro aan waardedaling. Het is alleen wel een uitgestelde schade, die pas bij een feitelijke verkoop van de woning 'ontstaat'. Daar komt de grote onzekerheid bij van bewoners die niet weten of ze überhaupt kunnen verhuizen en hoe groot hun verlies dan zal zijn.

De aardbevingen brengen niet alleen kommer en kwel. Lees over de plussen in Deel II.

Dit verhaal kwam tot stand met de hulp van Goos de Boer.

Lees hier de andere NoordZaken-verhalen
Meer over dit onderwerp:
economie GRONINGEN
Deel dit artikel:

Reageren

Recent nieuws