Column: Schoolmeester Jager uit Kibbelgaarn en de gesneuvelde oorlogsheld

‘Trek die eem aan laiverd. Wie rieden eem noar Kibbelgoarn…’ Lientje kijkt me verbaasd aan. ‘Wat mouve doar den? Of hest doar n auto zain?’ Lientje wil graag een vervanger voor onze zwarte 107 met deuk. Ik schud meewarig nee. ‘Joe Berry. Wie goan hin veur Joe Berry'.
Kibbelgoarn is Kibbelgaarn, een buurtschap tussen Zuidwending en Beneden Veensloot. Of als je het breder wil bekijken tussen Veendam en Oude Pekela. Ede Staal woonde er en schreef er zijn beroemde verhaal ‘Winter Kibbelgoarn 1966’. Joe Berry sneuvelde er. Hij klinkt als de zanger van The Ramones of misschien een ex-wereldkampioen in de 500cc-klasse. Maar Joe Berry was meer. Joe Berry was een Engelse oorlogsvlieger. Eén van de beste Britse oorlogsvliegers. Zo niet, dé beste. Een oorlogsheld. Die stierf in Kibbelgaarn.

Op maandag 2 oktober 1944 is schoolmeester Jager al vroeg uit de veren. Hij is zo vroeg omdat hij de kachel in de school, die naast het huis staat al vast aan wil maken. De nachten zijn zo in de eerste dagen van oktober al koud. De temperatuur ligt net boven het vriespunt. Het is helder. De zon laat een eerste glimp zien boven Pekela. Jager snuift de koude najaarslucht. Verder is het stil.

Als hij de deur van de school wil binnenstappen, hoort ie ’Moijj Joager’. Het is De Lange van achteraan. ‘Ie bin der ook vroug bie’. De Lange moet medicijnen halen in Veendam. Moeders de vrouw heeft het aan de longen. ‘Goud fris nait?’ ‘Joaw’….Jager stokt in zijn antwoord. In de verte horen ze vliegtuigen. Ze kijken elkaar aan. Het geronk komt steeds dichterbij. Twee hoofden wenden naar de lucht boven Veendam. Ze zien drie stipjes. ‘t Binnen der drije’, zegt de Lange overbodig. ‘Zie kommen dizze kaande op’. Keurig in gelid. Drie vliegtuigen vliegen, niet meer dan twintig meter boven de grond, recht op Kibbelgaarn aan.

‘Tatatatataata… taatatataatata….’ Behalve het vliegtuiggeronk horen ze ook het geluid van een mitrailleur. ‘Òfweergeschut, bie t radarstation de Gazelle’, weet De Lange. Plotseling zien ze een spoor rook aan de zijkant van het middelste vliegtuig . Het toestel probeert nog hoogte te winnen. Maar stort dan brandend voor de ogen van de twee inwoners van Kibbelgaarn neer in het veld vlak voor de school. Onafhankelijk van elkaar beginnen ze te rennen.

Bij het wrak aangekomen zien ze de piloot liggen in de brandende cockpit. Ze bedenken zich niet en trekken de brandende piloot eruit. Ze slaan de vlammen van zijn pilotenkleren. Die zijn net als het hoofd van de piloot zwart geblakerd. Hij beweegt niet meer. Boven hen cirkelen twee vliegtuigen. Na het derde rondje verdwijnen ze, richting de watertoren van Oude Pekela. De Kibbelgaarnders vinden een klein metalen medicijnendoos en een half volle zilver sigarettenhouder met daarop de initialen. JB. Joe Berry.

De overleden piloot was samen met de ervaren piloten ‘Willy’ Williams en ‘Horry’ Hansen op missie naar Bad Zwischenhahn om een trein met V1-bommen te vernietigen. Joe Berry, 24 jaar oud, heeft dan al overal op de wereld luchtduels uitgevochten. Daarin schoot hij minstens drie Duitse toestellen neer. Joe Berry is het meest bekend als de Doodlebug-killer. De Doodlebug is een grote vliegende mier en tevens de Engelse bijnaam van de Duitse V1. De gevreesde vliegende bom. Die dood en verderf zaaide in Engeland.

Berry schoot met zijn vliegtuig zestig V1’s neer. Meer dan elke andere piloot en redde zo duizenden Engelsen het leven. Deze Joe Berry stierf in Kibbelgaarn. Vlak voor hij neerstortte voor de School met den Bijbel en voor de ogen van hoofdmeester Jager en dorpsbewoner De Lange, sprak hij over de boordradio aan zijn twee metgezellen de historische woorden ‘ I’ve had it chaps. You go on..’ ‘Ik heb het gehad jongens, gaan jullie maar door’.

Over Joe Berry valt heel veel te vinden op het internet. Dat al zijn hoge onderscheidingen (ook de postume), medailles en documenten vorig jaar op een veiling zijn verkocht. Voor 20.000 euro, meldt een Engelse krant, het dubbele waarop de veilingmeester had gerekend.

Over meester A. Jager en S. De Lange uit Kibbelgaarn is het internet vrij stil. Ze worden genoemd in Engelse, Franse en Nederlandse sites als ooggetuigen. Geen voornamen. Verder niks. Daarom rij ik met Lientje naar Kibbelgaarn. Ik wil meer weten van deze helden. Dankzij deze heldhaftige mannen bleef de gestorven piloot uit handen van de Duitsers die twee uur later arriveerden. Dankzij hen kon hij worden geïdentificeerd (de Engelsen waren hem jaren kwijt) en een graf krijgen op het kerkhof in Scheemda. Ik parkeer de auto op het erf van wat eens de School met den Bijbel was. De letters staan nog op de gevel. De ingang van de school is nu een grote groene garagedeur. Er voor staat een auto. Iemand thuis, denk ik. Ik stap uit. Lientje blijft in de warme auto. De wind snijdt dwars door mijn jas en doet me rillen. Dikke donderkoppen in de verte. Niks doet denken aan lente. De Japanse kers vol met roze bloesem bij het tuinpad naar de voormalige hoofdmeesterswoning, trekt zich niets aan van het gure weer.

Ik trek aan de bel. Een fel klingelende geluid hoor ik in het huis. Ik verwacht gestommel. Het komt niet. Ik kijk door het keukenraam. Ik zie een keukentafel met een geel zeil en ouderwetse stoelen eromheen. Op tafel ligt een stapeltje post. Op het fornuis staat een grote pan. Je zou hoofdmeester Jager kunnen zien zitten. Het blijft akelig stil in huis. Ik loop nog even om de voormalige school en kijk over het grauwe en sjompige land. Daar lag lange tijd het wrak van het vliegtuig. Nu ligt er een kruisje in de grond, door de familie erin gestopt om hun Joe te herdenken.

Ik moet denken aan de woorden die Joyce, de vrouw van Joe, liet optekenen op een gedenksteen voor de oorlogsheld.

Greater love hath no man than this. That a man lay down his life for his friend

Vrij vertaald:Grotere liefde dan dit heeft niemand. Een man die zijn leven geeft voor zijn geliefde

Erik Hulsegge

Woensdag is het 4 mei. Opdat wij niet vergeten. Ik weet zeker dat om acht uur een Engelse piloot en twee mannen uit Kibbelgaarn mijn gedachten zullen kruisen.

Wilt u reageren op het verhaal? ehulsegge@rtvnoord.nl
Meer over dit onderwerp:
blogs commentaren columns
Deel dit artikel:

Recent nieuws