'Vrees voor spookdorpen is nergens voor nodig'

Wanneer de scholen sluiten, de winkels de deuren dicht doen en de sportclubs zichzelf opheffen dan krijg je spookdorpen. Dreigt dat scenario in de krimpgebieden? Volgens NoordZaken-opiniemaker Jan Dirk Gardenier is die angst ongegrond.

Hij plaatst CBS-cijfers over de voortgaande krimp in de randgebieden van Nederland in het juiste licht.

Door Jan Dirk Gardenier

In de eerste week van dit jaar publiceerde het CBS de nieuwste cijfers over bevolkingsontwikkeling. In een kwart van de gemeenten kromp de bevolking vorig jaar. Dat is een ontwikkeling die al langer aan de gang is, maar nog altijd het nieuws trekt. De kranten en regionale omroepen namen het bericht allemaal over. Het idee dat de bevolking niet meer groeit is blijkbaar nog steeds bijzonder.

Acht mensen per dorp

Volgens het CBS was er in de 91 van de 388 gemeenten sprake van een daling van de bevolking. Samen verloren ze 7500 inwoners. Dat is gemiddeld iets meer dan 80 mensen per gemeente. Of ongeveer 8 mensen per dorp. Natuurlijk zijn er grote lokale verschillen, maar het is niet zo dat er opeens niemand meer naast je woont.

Een verlies van ongeveer 8 mensen per dorp. Het is niet zo dat er opeens niemand meer naast je woont
Jan Dirk Gardenier

Er is een aantal verklaringen voor deze krimp. Ten eerste worden er minder baby's geboren dan er mensen overlijden. Dat is de natuurlijke aanwas, of eigenlijk het gebrek aan natuurlijke aanwas. Daarnaast is een belangrijkere reden voor de krimp migratie, een moeilijk woord voor verhuizingen.

Voorzieningen

Jongeren verhuizen van het platteland naar de stad vanwege hun opleiding en blijven daarna vaak in de stad of andere steden wonen omdat daar meer werk is. Ouderen verhuizen juist vaak van kleine dorpen op het platteland naar grotere dorpen, omdat daar meer voorzieningen zijn, zoals winkels, zorg en openbaar vervoer.

Nabijheid

Een tegengestelde beweging is er in de grote steden, waar het juist de jonge gezinnen zijn die uit de stad verhuizen. Zij verhuizen echter niet naar het platteland, maar naar gemeenten in de nabijheid van de grote stad.

Leefbaarheid

Op zich allemaal vrij logische en begrijpelijke bewegingen van de bevolking, die bovendien vaak al veel langer bestaan. Vanwaar dan die angst voor krimp? Dat heeft er mee te maken dat veel mensen er van uitgaan dat als er minder voorzieningen zijn, zoals scholen, winkels, huisartsen, openbaar vervoer, enzovoorts dat de leefbaarheid in het dorp achteruitgaat.

Mensen verzetten zich als de school sluit of als de laatste winkel dichtgaat. Ze zien het al de eerste stap op weg naar het einde van het dorp
Jan Dirk Gardenier

Vicieuze cirkel

Omdat de leefbaarheid achteruitgaat gaan er steeds meer mensen weg en komen er minder bij. De bevolking krimpt nog meer. Men veronderstelt dat het een vicieuze cirkel is. Vandaar dat mensen zich verzetten als de school sluit of als de laatste winkel dichtgaat. Ze zien het als de eerste stap op weg naar het einde van het dorp.

Niet logisch

Hoewel dit ook heel logisch klinkt is het niet wat we zien gebeuren. Als het aantal inwoners van een dorp daalt verdwijnen er voorzieningen. Als een voorziening verdwijnt zien we echter niet dat het aantal inwoners nog sneller daalt. Er zijn geen dorpen waar gezinnen verhuizen omdat de school dichtgaat, of waar mensen achter de winkel aan verhuizen die dichtgaat.

Nieuwe mensen

Sterker nog, ook in kleine dorpen zonder school komen nog gezinnen met kinderen wonen. In dorpen zonder winkel wonen mensen met veel plezier. Hoe kan dat dan? Ten eerste; als een dorp krimpt betekent dat niet dat er alleen maar mensen weggaan. Al verhuizen meer mensen uit het dorp dan dat er naar toe verhuizen. Ook in krimpende dorpen komen nog steeds nieuwe mensen en gezinnen met kinderen wonen.

Misverstand

Het is daarom ook een misverstand te denken dat er alleen nog Noord-Groningers in Noord-Groningen wonen. Dat is zelfs een minderheid. De mensen die er wonen komen uit de omgeving, maar vaak ook uit de rest van het land. Zij kiezen bewust voor een dorp op het platteland, voor de ruimte, de grote huizen of andere redenen.

Het gaat er niet zozeer om een winkel, school, of andere voorziening in het dorp zelf aanwezig is, maar of deze voorzieningen bereikbaar zijn
Jan Dirk Gardenier

Boodschappen

Het andere punt is dat als mensen in een dorp wonen, dat niet wil zeggen dat hun hele leven zich in dat ene dorp afspeelt. Voor bijna iedereen geldt dat zij niet in hun eigen dorp werken. Voor de meeste mensen geldt dat zij in een ander dorp hun boodschappen doen en steeds meer ouders brengen hun kinderen naar een school buiten het dorp waar ze wonen.

Altijd in de buurt

Met andere woorden, het gaat er niet zozeer om dat er een winkel, school, of andere voorziening in het dorp zelf aanwezig is, maar of deze voorzieningen bereikbaar zijn. Omdat Nederland een klein en dichtbevolkt land is het volgende dorp altijd in de buurt, meestal niet meer dan vijf kilometer verderop. Tien minuten met de auto, half uur op de fiets en een uur lopen. Vanwege deze kleine afstanden en het feit dat bijna iedereen mobiel is, op een kleine groep ouderen na, is de angst voor spookdorpen in Groningen ongegrond.

Jan Dirk Gardenier is arbeidsmarkt- en krimpdeskundige. Hij is directeur van het onderzoek- en adviesbureau CAB in Groningen.

Eerdere opinies van Jan Dirk Gardenier lees je via de links:

- Vmbo'ers schieten niks op met doorstroomplan
- Waar je doodziek van wordt? Van drie jaar lang niet werken

Meer over dit onderwerp:
Xpertblog opinie economie GRONINGEN
Deel dit artikel:

Recent nieuws