Middeleeuws Gronings recht beschreven in vuistdik boek

Middeleeuwse Groninger handschriften die gebruikt werden in de rechtspraak in de Ommelanden zijn vertaald en beschreven in het boek 'Wat is recht?' Het 600 pagina's tellende boek is vrijdagmiddag gepresenteerd in de Allersmaborg in Ezinge.

Ruim tien jaar deden Henk Meijering en Han Nijdam studie naar oude Friese en Groningse handschriften. Vooral de vroeg-Groningse teksten hadden hun aandacht.

Groningers en de Friese Vrijheid

'De Groninger ommelanden waren in die tijd Fries. Het hele gebied tussen het IJsselmeer en de Wezer bij Bremen was het gebied van de zogenoemde 'Friese vrijheid,' vertelt Nijdam.

'Dat was heel uitzonderlijk in die tijd in Europa, want iedereen had een landsheer boven zich, een graaf of een hertog. De Groninger ommelanden en de rest van Friesland dus niet. Die regelden het zelf per landsdeel, denk aan Hunsingo, Fivelingo. Daar waren het de 'vrije mannen,' rijke boeren met landbezit die voor de rechtspraak zorgden.'

Opkomst van het Gronings

De wetteksten die de boeren hierbij gebruikten waren afkomstig uit het huidige Friesland en geschreven in oud-Fries. Op zich niet zo vreemd, want in de Ommelanden sprak men toentertijd ook Fries.

Afbeelding

Na 1400 verandert dat langzamerhand. De stad Groningen wordt steeds machtiger en daar is Nedersaksisch de voertaal. Vanaf 1425 verschijnen de eerste wetteksten in het Nedersaksisch. 'Daarmee heb je dus ook het ontstaan van het Gronings te pakken,' zegt Nijdam.

Groningers in de Middeleeuwen al nuchterder dan Friezen

Ondanks de groeiende macht van de stad blijven de Ommelanders zich nog lang vrije Friezen voelen en behouden ze het vrije Friese rechtssysteem.

'In ons boek laten we zien wat de Ommelanders in hun wetteksten van de Friezen hebben geleend en wat zij zelf hebben toegevoegd. Wat we bijvoorbeeld hebben ontdekt is dat de ideologische teksten veelal uit het Fries zijn vertaald. Teksten over dat de Friezen hun vrijheid van Karel de Grote hebben gekregen, bijvoorbeeld', zegt Nijdam.

'De teksten die de Ommelanders zelf hebben toegevoegd zijn vaak heel pragmatisch: over dijkrechten en zijlrechten. Het lijkt inderdaad alsof de Groningers toen ook al erg nuchter waren.'

Afbeelding

Unieke studie

De studie van Nijdam en Meijering is uniek. Er is al veel studie gedaan naar en geschreven over oud-Friese wetteksten. Dat gebeurde vaak vanuit Fries perspectief en daardoor vielen de Nedersaksische teksten vaak buiten beeld. 'Wat is recht?', uitgegeven door uitgeverij Bornmeer brengt daar verandering in.

Meer over dit onderwerp:
kunst_en_cultuur GRONINGEN
Deel dit artikel:

Recent nieuws