Duikers zoeken naar wrak in de Waddenzee

Nog een laatste keer zijn persluchtflessen checken en dan springt duiker Klaas Wiersma het water in. Op zoek naar een wrak. Maar in de Waddenzee valt dat niet mee door het slechte zicht en de veranderende stromingen. Een uitgegooide boei is zijn referentie onder water.
Vrijwilligers van de Stichting Maritieme Archeologie trekken er regelmatig op uit om te zoeken naar verborgen verhalen op de bodem van de zee. In 1883 zijn zeventien schepen van de vissersvloot Paesens-Moddergat vergaan tijdens een grote storm. Drie schepen zijn nooit teruggevonden. Komt daar nu verandering in?
We zijn geen schatgravers. Het gaat ons om de schat aan informatie
Klaas Wiersma - onderwaterarcheoloog

Geen bling bling

Wiersma is al drie keer naar de bodem geweest, maar heeft nog geen spoor gevonden. Hij is fanatiek duiker en amateuronderwaterarcheoloog. 'We zijn geen schatgravers. Het gaat ons totaal niet om blinkende spullen te vinden. Het gaat ons om de schat aan informatie die we krijgen', vertelt Wiersma.
Onderwaterarcheologie is zijn grote hobby. Hij is op jonge leeftijd geïnspireerd door de films van ontdekkingsreiziger Jacques-Yves Cousteau.
Wiersma vormt met drie mede-amateurarcheologen - Bert Kremer, Ernie de Jonge en Bas Kremer - de Stichting Maritieme Archeologie.
'Iedereen kent de avontuurlijke verhalen wel van Kuifje. Maar dat is niet wat we hier doen. De voorwerpen die we vinden vertellen de geschiedenis van de scheepvaart, maar soms ook van oorlogen. Door de leeftijd heb ik misschien meer waardering gekregen voor wat er vroeger gebeurd is', zegt Wiersma.

Neergeschoten bommenwerper

Onlangs vond het team ook onderdelen van een neergeschoten bommenwerper uit de Tweede Wereldoorlog, vlak bij Engelsmanplaat.
Nu hoopt het team een vergane Wierumer aak te vinden. Het is niet de eerste keer dat het team naar het wrak zoekt bij de moeilijk bereikbare Mothoek, ten oosten van Schiermonnikoog, boven Kloosterburen.
In 2015 zijn de houten onderdelen al gevonden. Het lag toen deels boven water. Het team heeft destijds al eens kunnen duiken. Ze wisten nog niet waar de houtstukken bij hoorden.
Het wrak in 2015 nog deels boven water

Zoektocht naar informatie

Het team is op zoek gegaan naar informatie en de archieven ingedoken. Daaruit blijkt dat het mogelijk om één van de drie vermiste schepen gaat van de ramp met de vloot van Paesens-Moddergat. Vanwege het lange onderzoek, de moeilijke locatie en het juiste weer bleef een tweede onderzoekstocht uit. Het team is nu terug om te bevestigen of het om de vergane WL7 gaat. Ze hebben nauw contact met de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed om de zoektocht te mogen doen.
Klaas Wiersma maakt zich klaar om te gaan duiken
Er zijn meerdere duiken nodig om te bepalen waar het wrak ligt. En de duikers gaan niet bepaald licht bepakt: meetlinten, navigatie-instrumenten, prikstokken, gereedschappen, dubbele persluchttanks, camera's en communicatiemiddelen.

Na drie dagen zoeken

'We hebben nog niks kunnen vinden. Het wrak is waarschijnlijk verplaatst. De geulen van de Waddenzee veranderen met elk tij. We vermoeden dat het wrak dieper de geul in gevallen is', zegt Bas Kremer uit Meerstad.
Het schip de Serenity, waarvandaan het onderzoek plaatsvindt, is van hem. Hij houdt de moed erin en verwacht nog wel iets te vinden.
Met sonarapparatuur wordt de omgeving afgespeurd. Hierdoor worden verstoringen in de bodem ontdekt, die mogelijk een wrak kunnen zijn. De plekken die opvallen worden gemarkeerd met boeien, waarna de duikers verder onderzoek doen.
En tijdens de laatste duik van het weekend klinkt er gejuich. 'We hebben hem gevonden. Super!', zegt een blije Bert Kremer die na anderhalf uur zoeken uit het water klimt. 'Of zoals we eigenlijk horen te zeggen als Noorderling: 't kon minder.'

Prikstokken

Hij heeft met speciale stokken in de bodem geprikt en stuitte daardoor op het wrak, dat nu zeventig centimeter onder de bodem blijkt te liggen. 'Ik raakte met de prikstokken iets hards. Door het geluid kan je horen dat het om hout gaat. Ook voel je dat. Ik heb een aantal keren geprikt om de grootte en oriëntatie van de constructie te bepalen.'
De duikers gebruiken prikkers tijdens het duiken.
Het wrak is een aantal meter verplaatst ten opzichte van de vorige vindplek. Nader onderzoek is niet mogelijk nu het bijna een meter onder de zeebodem ligt.
Door de huidige regelgeving is het niet mogelijk om het wrak op te graven. De amateuronderwaterarcheologen vinden het jammer dat zij nu niet de metingen kunnen doen die vereist zijn om vast te stellen om welk schip het daadwerkelijk gaat.
Het wrak ligt goed geconserveerd
Bert Kremer- onderwaterarcheoloog
Wel zijn ze blij dat het wrak nu beschermd is tegen de elementen van de Waddenzee. 'Hij ligt goed geconserveerd. Er kan geen paalworm bij komen. Een vissersboot kan er niet achter blijven haken', zegt Bert Kremer.
'Het is nu een kwestie van monitoren en regelmatig kijken of het wrak er nog ligt en afwachten of de stukken weer boven water komen. En niet weer drie jaar wachten', zegt Klaas Wiersma.

Alleen kijken

Volgens hem moet het eigenlijk mogelijk zijn om direct bij de vondst van een wrak onderzoek te doen. Maar de huidige erfgoedwet verbiedt dat. Sind 2016 is er een streng verbod en mogen duikers alleen kijken.
Het wrak ligt bij de boei (Foto: Ernie de Jonge)
Het is dus nog niet vast te stellen of het scheepswrak een van de vermiste vissersschepen van Paesens-Moddergat is. Maar het team blijft zoeken naar de de verdwenen schepen van de vergane vissersvloot. De mannen hopen ook dat er door de zoektocht meer aandacht van anderen komt voor de geschiedenis van het archeologisch erfgoed in de Waddenzee.
Het Wad. (Foto: Ernie de Jonge)


In museum It Fiskershuske in Moddergat is momenteel een tentoonstelling te zien over de zoektocht naar de verloren schepen van Moddergat. Ook worden binnenkort diverse lezingen gehouden.