Wunderline: overtuigen van onze Oosterburen kost veel tijd, moeite en geld

Het kost de provincie Groningen veel geld om onze oosterburen te overtuigen van het nut van de Wunderline. Dat is de snelle treinverbinding die er tussen Groningen en Bremen zou moeten komen.

Een fors deel van het budget voor het haalbaarheidsonderzoek naar de lijn gaat op aan onderzoek en lobby om de Duitsers over de streep te trekken. Dat blijkt uit onderzoek dat RTV Noord deed naar de onderzoekskosten van dit project.

Feiten

De provincie heeft in totaal 85 miljoen euro beschikbaar gesteld voor het hele project om de reistijd tussen Groningen en Bremen te verkorten. 6,6 miljoen daarvan is gereserveerd voor onderzoek en 6 miljoen is inmiddels ook besteed. Het grootste deel hiervan gaat naar 'inhuur en advies', een ander deel gaat naar opdrachten die aan ProRail en DBNetz (het Duitse ProRail) zijn gegeven.

In deze tabel is te zien welk deel van de 6 miljoen tussen 2015 en 2017 waaraan is uitgegeven. 2018 ontbreekt, de provincie deze bedragen nog niet kon overleggen.

CategorieTotaal
Advies€ 1.121.183,34
Inhuur€ 1.637.504,93
ProRail€    293.850,26
DB-Netz€    978.090,84
Interne Loonkosten€    816.123,26
Overig€    179.145,66

Inhuur en advies

Het geld dat aan inhuur en advies blijkt voornamelijk gebruikt te zijn om onze oosterburen te overtuigen van het nut en de noodzaak van de Wunderline. Dat is niet eenvoudig, blijkt uit een gesprek met Tjeerd Postma, projectleider van het Wunderline-project, en René Herder projectbeheerser. Volgens beide betrokkenen heeft het veel tijd en moeite gekost om de Duitsers te overtuigen. Volgens hen komt dat door het grote verschil tussen hoe de Nederlandse en Duitse politiek werkt bij de realisatie van dit soort grote projecten.
 

In Duitsland moet eerst worden aangetoond of zo'n project wel waarde heeft
Tjeerd Postma, projectleider Wunderline

Verschillende politieke manieren van werken

Postma legt uit hoe dat werkt. 'In Nederland begint zo'n groot project als de Wunderline bij de politiek. Die heeft de ambitie om zo'n project voor elkaar te krijgen. Daar wordt dan dus geld bij gezocht. Vervolgens starten de onderzoeken naar of zo'n project toegevoegde waarde is, en als dat inderdaad zo is, dan wordt dat geld definitief vrij gegeven en kan het project gerealiseerd worden.'
 
In Duitsland wordt volgens Postma een omgekeerde weg bewandeld. 'In Duitsland moet eerst worden aangetoond óf een project als de Wunderline wel van waarde is. De Duitse politiek wil pas nadenken over zoiets als de Wunderline als die waarde er inderdaad blijkt te zijn. En daarna wordt er pas geld bij gezocht.'
 

Kan het uit?

Een belangrijke methode om de waarde van zo'n project te meten is de maatschappelijke kosten- en batenanalyse (MKBA). Een MKBA laat zien of de Wunderline maatschappelijk gezien meer oplevert dan dat het kost. In zo'n MKBA worden twee scenario's met elkaar vergeleken: Wat als er wél een Wunderline zou zijn en welke meerwaarde heeft dit ten opzichte van het scenario dat de Wunderline er níet komt?

Uit zo'n MBKA-onderzoek komt een resultaat. Als dit resultaat hoger is dan 1, dan betekent dit dat een project als de Wunderline de maatschappij meer oplevert dan dat het de maatschappij kost. En is dit resultaat lager dan 1, dan kost het meer dan dat het oplevert. Hoe dat precies in zijn werk gaat, kun je hier vinden.
 
Volgens Postma gaat Nederland een stuk soepeler om met MKBA-resultaten die lager zijn dan één. Veel projecten worden toch doorgezet, vaak vanwege de ambitie die de politiek heeft. 'Maar bij Duitse politici hoef je hier niet mee aan te komen. Je moet dan wel van héél goeie huize komen om de Duitsers toch mee te krijgen in zo'n project.'

Als iedereen op z'n eigen procedures gaat zitten komt er geen Wunderline
Tjeerd Postma over het belang van Europese samenwerking
 

Lobby

En dat is precies wat volgens Herder en Postma de Provincie geprobeerd heeft de afgelopen jaren. Herder: 'Wij proberen de Nederlandse manier van werken ook in Duitsland te laten werken.' Het Europese gedachtegoed blijkt hiervoor belangrijk. 'Het Europese gedachtegoed is gericht op samenwerken en op het kijken naar hoe je samen die grenzen kunt laten vervagen. De insteek van de provincie bij het overtuigen van Duitsland is daarom: als iedereen op z'n eigen procedures gaat zitten, dan komt er geen Europees project en dus ook geen Wunderline.'
 

Als je buurman jou overtuigt van het gemeenschappelijke belang van een nieuwe schutting, dan ga je akkoord. Zo ook met de Wunderline
René Herder, projectbeheerser Wunderline, heeft een voorbeeld

Gemeenschappelijk belang; voorbeeld

Dus moeten volgens Postma en Herder de Duitsers het gemeenschappelijke belang van de Wunderline gaan inzien. En dat komt neer op flink lobbyen. Herder: 'Een voorbeeld. Stel je koopt een huis. En op de grens met het erf van de buren staat een schutting, die jij prima vindt. Als de buurman vervolgens de schutting wil vernieuwen, dan moet hij aan jou laten zien wat het gemeenschappelijke voordeel is die buurman en jij beiden hebben bij een nieuwe schutting. En als je dat inziet, dan ga je akkoord met een nieuwe schutting. En zo is het eigenlijk ook bij de Wunderline.'

Toch doorzetten

Het roept wel de vraag op wat er eigenlijk mis is met de Duitse aanpak. Het is toch heel logisch om eerst zeker te weten of een project ook echt meer oplevert dan dat het kost?
Postma: 'Bij veel grensoverschrijdende projecten en bij veel ov-projecten zijn de MKBA-resultaten lager dan 1 (de maatschappelijke kosten dus hoger zijn dan de baten, red). Maar vaak zie je dat zulke projecten uiteindelijk toch heel succesvol worden. Neem de trein tussen Amsterdam en Berlijn. Gelukkig rijdt ie. Maar het is wel de vraag of deze lijn er zou zijn gekomen als de uitkomsten van MKBA lager dan 1 waren.'
 

Met alleen maar studeren en rapporten over de schutting gooien kom je er niet
Tjeerd Postma, over het belang van lobby

Psychologie belangrijker dan inhoud

Is praten en lobbyen dan belangrijker voor zo'n project als de Wunderline dan de inhoudelijke argumenten waarom zo'n project er wel of niet moet komen?
Dat is volgens Herder en Postma wel het geval. Uiteindelijk heeft de provincie volgens hen de Duitsers mee kunnen krijgen in het project van de Wunderline. En dat is niet alleen door middel van inhoudelijke argumenten. 'Met alleen maar studeren en rapporten over de schutting gooien kom je er niet. Je moet continu lobbyen om de belanghebbenden mee te krijgen. Zo zijn er bijvoorbeeld vele parlementaire ontbijtsessies met allerlei politici (ook Europees geweest) om het Wunderline-project onder de aandacht te brengen.'
 

Uiteindelijk moeten de Duitsers je aardig vinden
Tjeerd Postma

Volgens Postma spelen de technische argumenten maar voor 20 procent een rol in het overtuigen van Duitsland van de waarde van de Wunderline. 'En 80 procent is psychologie. Het gaat uiteindelijk over relaties, je moet een gunfactor hebben, de Duitsers moeten je aardig vinden. Dan loopt men ook harder voor je.' Herder vult aan: 'En al die processen van lobbyen en overtuigen ziet niemand, en zie je ook niet meer terug als het project eenmaal af is, maar als je dat niet doet ga je zo'n project niet voor elkaar krijgen.'

Opvallende kostenpostjes

In het gedetailleerde kostenoverzicht dat RTV Noord over de jaren 2015 tot en met 2017 heeft opgevraagd staan ook nog een aantal opvallende postjes. Zo is onder meer 21,60 euro uitgegeven aan de post 'Cadeau collega geboorte', zijn er drie kaarten aan collega's gestuurd, samen ter waarde van 11,23 euro en kostte het gebak dat gekocht is toen een subsidie is binnengehaald 37,12 pegels.

Ook is er ruim 1200 euro uitgegeven aan een schoolproject. Herder: 'Er was een Duitse school die een project deed met het beleven van geluid: wat is het geluid van Groningen, wat is het geluid van Oldenburg, enzovoorts. Dat project hielden ze op stations. En omdat dit mooi aansloot bij de lijn Groningen - Bremen, vonden wij het project interessant genoeg om wat geld aan te besteden.' 

Meer over dit onderwerp:
achtergrond Groningen/Bremen
Deel dit artikel:

Recent nieuws