RTV Noord checkt: Verliest Groningen 20.000 banen als de gaskraan dicht is?

Twintigduizend banen weg? Zesduizend? Of tienduizend? Allemaal getallen die rondgaan wanneer het over de gevolgen van het dichtdraaien van de gaskraan gaat.

Afgelopen weekend werd het Nationaal programma Groningen gepresenteerd. Dreigend werd daarin opnieuw gesproken van een verlies van twintigduizend arbeidsplaatsen na beëindiging van de gaswinning. RTV Noord vond het tijd om uit te zoeken of dat getal klopt.

Conclusie: Zeer waarschijnlijk onwaar
(Leestijd is een minuut of 10, maar dan weet je ook hoe het zit)

Korte uitleg
Het mag verrassend zijn, maar het getal 20.000 is niet het resultaat van een doorwrochte studie door economen van de RUG. Het is ook niet de conclusie van een door belangen gedreven onderzoek van de gaswinningsindustrie. Nee, de beleidsmakers zoals de Groningse gedeputeerde Fleur Gräper en ondernemersorganisatie VNO-NCW baseren zich in hun uitspraken op een scriptie van een student.
 
In deze scriptie is berekend hoeveel banen gemoeid zijn met de gaswinning in Noord-Nederland. Maar de methode van de berekening waar 20.000 - om precies te zijn 19.292 - banen uit rolt en waar ook de NAM zich op baseert, wordt betwijfeld door zowel Jouke van Dijk, hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse als Henk van den Brink, regio-econoom van het Economisch Bureau van de ING. In deze berekening zitten volgens Van Dijk allerlei dubbeltellingen, waardoor het wérkelijke aantal banen een stuk lager moet liggen.

Volgens Van den Brink houdt de methode van deze berekening geen rekening met externe factoren die in werkelijkheid wel relevant zijn. Daarnaast noemen instanties als het CBS en LISA veel lagere getallen.
 
Daarnaast brengt de energietransitie volgens beide deskundigen allerlei kansen met zich mee, waardoor het banenverlies van 20.000 überhaupt niet wordt gehaald. Van Dijk: 'Er komen andere vormen van energie voor in de plaats. Denk aan zonnepanelen, windenergie en waterstof. Het energieverbruik gaat niet naar nul, dus linksom of rechtsom komen er nieuwe banen voor in de plaats. Bovendien kunnen alternatieve energiebronnen meer werk opleveren dan nu.'

Lange uitleg - afstudeerscriptie als basis

Het Nationaal Programma Groningen is het programma waarmee het Rijk, de provincie en enkele Groningse gemeenten de economie in de regio en de kwaliteit van de leefomgeving willen versterken. Daar is 1,15 miljard euro mee gemoeid. In het programma wordt genoemd dat een mogelijk verlies van 20.000 banen door het dichtdraaien van de gaskraan een van de redenen is voor een Nationaal Programma.
 
Als we bij de provincie navragen hoe men aan dit getal komt, dan wordt verwezen naar VNO-NCW Noord. Die blijkt dit getal in maart van dit jaar al te hebben genoemd. Navraag bij VNO-NCW leert dat dit getal van 20.000 komt uit een scriptie van een studente die in 2014 is afgestudeerd bij VNO-NCW Noord.

Hoe dit getal berekend wordt, en wat volgens Jouke van Dijk en Henk van de Brink de problemen ervan zijn, komt zo terug.
 
Eerst is het goed nog even te melden dat RTV Noord ook de NAM apart heeft gevraagd naar hoeveel banen er met de gaswinning gemoeid zijn. Belangrijk hierbij om te weten is dat de NAM geen eigen berekening of onderzoek heeft, maar zich op dezelfde scriptie baseert als VNO-NCW dat doet.
 

Dat er 20.000 banen verdwijnen als de aardgaswinning stopt is gewoon ver bezijden de waarheid
Jouke van Dijk - hoogleraar

Deskundigen laten hun licht schijnen

In een reactie op het Nationaal Programma Groningen zegt Jouke van Dijk: 'In dit plan staat ook weer doodleuk dat er 20.000 banen verdwijnen als de aardgaswinning stopt en dat is gewoon ver bezijden de waarheid.' 
 
Om te begrijpen waarom dit volgens Van Dijk niet klopt, moet je eerst weten hoe in de scriptie het getal van 20.000 tot stand komt.
 

Berekening

In de scriptie - die door Van Dijk en Van den Brink voor de rest overigens als gedegen wordt aangemerkt - gaat de auteur uit van cijfers van onder meer het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Door middel van ingewikkelde berekeningen komt de studente uiteindelijk uit op een getal van ongeveer 20.000 banen (19.292 om precies te zijn) die gerelateerd zijn aan de gaswinning in Noord-Nederland.
 
Belangrijk om te weten is dat getal is opgebouwd uit banen van mensen die de gaswinning zelf doen (directe banen genoemd), en het werk dat mensen doen die indirect aan de gaswinning gekoppeld zijn, denk aan toeleveringsbedrijven, of installatiebouwers (indirecte banen genoemd), maar ook aan werknemers die dankzij de gaswinning geld verdienen en dat kunnen uitgeven bij de supermarkt, de bakker, de kapper, enzovoorts, waardoor ook de medewerkers van die bedrijven werk hebben (geïnduceerde banen genoemd).
 

De bakker die zijn geld verdient met klanten die ín de gasindustrie werken, verdient zijn geld ook wel op een andere manier, mocht de gaswinning er niet zijn geweest. Dan had hij een ander verdienmodel gekozen
Henk van den Brink - regio-econoom ING

Of deze geïnduceerde banen één op één aan de gaswinning gekoppeld kunnen worden betwijfelt Van Dijk. Ook ING-econoom Henk van den Brink is hiervan niet direct overtuigd. Van Dijk: 'De bakker die dankzij werknemers die in de gaswinning werken zijn brood verdient zou volgens deze berekening zijn baan kwijt raken als de gaswinning stopt. Maar dat is niet zo. Linksom of rechtsom blijft hij zijn werk toch wel doen. Deze één op één-koppeling met de gaswinning is niet te maken.'
 
Van den Brink valt Van Dijk bij. 'Alleen als er dankzij de gaswinning er een bakker bij komt kun je spreken van een extra baan die door de gaswinning ontstaat. Maar de bakker die er al zit, en extra geld verdient met klanten die ín de gasindustrie werken, verdient misschien aanvankelijk wat minder geld, mocht de gaswinning er niet zijn geweest, maar zal zijn verdienmodel kunnen aanpassen om zijn inkomsten op peil te houden.' Dit argument geldt niet alleen voor de bakker, maar ook veel andere bedrijven in de detailhandel. 'De link tussen deze bedrijfjes en de gasindustrie zijn te zwak om te zeggen dat deze bedrijven bestaan dankzij de gaswinning'.
 

Dubbeltellingen

Van Dijk en Van den Brink hebben nog meer twijfels bij de berekening van de 20.000 gasgerelateerde banen, van verschillende aard.
 
Volgens Van Dijk zitten er dubbeltellingen in de berekening. Dat heeft ermee te maken in dat in de scriptie dus wordt gesproken over directe banen. En daar horen volgens de auteur de sectoren 'Opsporing en Winning', 'Transport en Opslag' en 'Onderzoek en Ontwikkeling' bij. Maar volgens Van Dijk ontstaan hierdoor dubbeltellingen. Hij legt uit: 'Directe gasbanen zijn banen van mensen die direct met de winning van het gas betrokken zijn. Mensen die in de 'Transport en Opslag' en 'Onderzoek en Ontwikkeling' werken zijn niet direct, maar indirect betrokken bij de gaswinning. Extra berekeningen bovenop deze indirecte banen leidt tot dubbeltelling.'
 

De berekening van de 20.000 banen is gebaseerd op een model die geen rekening houdt met externe factoren
Henk van den Brink - Regio-econoom ING

'Geen rekening gehouden met externe factoren'

Van den Brink merkt bovendien iets anders op. 'Je moet eerst kijken naar de ontwikkeling van banen in Noord-Nederland. Sinds 2015 groeit het totaal aantal banen weer. Ik zie tegelijk ook dat het aantal banen in de delfstoffenwinning (waaronder de gasindustrie) daalt. Dat past niet bij de relatie tussen directe en indirecte banen die in het model van de scriptie wordt gebruikt. De berekening van de 20.000 banen is namelijk gebaseerd op een model dat geen rekening houdt met externe factoren, zoals de conjunctuur van de economie, de groei van het ICT-cluster in Noord-Nederland, of de groei van de Eemshaven. Dergelijke ontwikkelingen die tot banengroei leiden worden niet meegenomen in zo'n model.'

Ook al pompen we geen gas meer uit het Groninger veld: we blijven wel energie gebruiken. Het energieverbruik gaat niet naar nul, dus linksom of rechtsom komen er nieuwe banen voor in de plaats
Jouke van Dijk - Hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse

'Banen verdwijnen niet als gaswinning stopt'

Dat er dus werkelijk 20.000 banen gemoeid zijn bij de gaswinning in Noord-Nederland blijkt dus allerminst zeker. Maar stel dat dit getal wél zou kloppen, gaan ze dan allemaal verloren als de gaskraan is dichtgedraaid in 2030?

Lambert Zwiers, directeur van VNO-NCW Noord, wil die conclusie niet trekken. 'Stel dat in plaats van gaswinning geïnvesteerd wordt in waterstof en stel dat je de waterstof door de gasinfrastructuur laat stromen, dan houd je werkgelegenheid overeind. Die infrastructuur bijvoorbeeld moet dan ook gewoon onderhouden blijven. Op die manier kun en moet je daar naar kijken.'

Ook Van den Brink en Van Dijk zijn eenduidig: die banen gaan niet allemaal verloren. Van Dijk: 'Ook al pompen we geen gas meer uit het Groninger veld: we blijven wel energie gebruiken. Er  komen andere vormen van energie. Denk aan zonnepanelen, windenergie en waterstof. Het energieverbruik gaat niet naar nul, dus linksom of rechtsom komen er nieuwe banen voor in de plaats. Bovendien kunnen alternatieve energiebronnen meer werk opleveren dan nu.'
 
Van den Brink wijst op de opleving van de economie én op Twente. 'Daar verdween de textielindustrie ook destijds. Soms verdwijnen er sectoren, maar er komen ook nieuwe banen dankzij de economische groei. Het komt heus allemaal wel weer goed.'
 

Hoeveel banen dan wél?
Uiteraard heeft RTV Noord ook geprobeerd om uit te zoeken hoeveel banen dan wél aan de gaswinning zijn gelieerd. Het antwoord daarop blijkt niet eenduidig.
 
LISA
Volgens cijfers van LISA, naar eigen zeggen hét Nederlands werkgelegenheidsregister, waren er in 2017 2.342 mensen in Noord-Nederland werkzaam in de zogenoemde delfstoffenwinning. Daar hoort de gaswinning onder, maar ook olie en zoutwinning én bijvoorbeeld allerlei toeleveringsbedrijven. Voor heel Nederland betreft het volgens Van den Brink overigens 7.592 banen (waarvan bijna 2.000 bij Shell in Den Haag horen).
 
CBS
Het CBS noemt andere getallen. In heel Nederland zijn er 2.600 banen die horen bij de winning van het gas, en 3.300 als het gaat om dienstverlening aan de winning van gas en olie. Dus 5.900 bij elkaar, waarvan een klein deel in de aardolie-industrie zit. Ook is er nog een deel dat werkt in de productie van aardgas, maar dat getal is volgens het CBS geheim.
  
NOGEPA
NOGEPA, de Nederlandse Olie en Gas Exploratie en Productie Associatie noemt een hoger getal. Die schrijft op de website onsaardgas.nl: “De olie- en gasindustrie is belangrijk voor onze werkgelegenheid: de sector zorgt alleen al in Nederland voor zo'n 16.500 banen.” Een uitsplitsing naar regio wordt niet genoemd.
 
Energy Valley
Energy Valley (inmiddels opgegaan in de New Energy Coalition) noemde in in de Energiemonitor Noord-Nederland 2015 weer een ander getal: 31.300 banen in de energiesector in Noord-Nederland, inclusief de kop van Noord-Holland. Vertaal je dit naar Groningen, Friesland en Drenthe én haal je duurzame energie hiervan af, dan blijft een getal van een kleine 19.000 banen over.
 
Daarover zegt Jouke van Dijk: 'De cijfers van Energy Valley gaan over de hele energiesector. Helaas splitsen ze de kern niet uit naar de opsporing en winning van gas.'

Uit cijfers uit 2016 van LISA blijkt volgens Van Dijk dat in de provincie Groningen het maar om 300 tot 350 arbeidsplaatsen gaat.
'De andere kernactiviteiten verdwijnen niet als in plaats van Gronings aardgas Noors of Russisch aardgas gebruikt wordt. En als we ooit overgaan op bijvoorbeeld elektriciteit of waterstof dan denk ik dat die banen in een andere vorm gewoon blijven bestaan.'

Gerelateerd nieuws

Nationaal Programma Groningen moet provincie toekomstbestendig maken
Helpt de energietransitie de Groningse economie écht vooruit?

Deel dit artikel:

Recent nieuws