De gasmarkt en langetermijncontracten: zo werkt het

Dinsdag bleek dat minder dan één procent van wat Nederland in 2023 verwacht aan aardgas nodig te hebben is vastgelegd in langetermijncontracten. Hoe erg is dat? En hoe komt dit tot stand? RTV Noord zocht het voor je uit.

De leestijd van dit verhaal is ongeveer tien minuten. Je weet dan hoe de Nederlandse gashandel werkt, en wat de voor en nadelen zijn van langetermijncontracten. 

Van exportland naar importland

Nederland verkocht altijd meer aardgas, dan dat het gas hoefde te importeren. Inmiddels is dat anders. Op dit moment wordt het grootste deel van het Nederlandse gas dat onder andere in Groningen wordt gewonnen niet in Nederland verbruikt. Door contractuele verplichtingen met andere landen gaat veel gas namelijk naar het buitenland.
 
Daarom moet Nederland gas uit bijvoorbeeld Noorwegen en Rusland importeren om blijvend aan de gasvraag in ons land te kunnen voldoen. En die import wordt alleen maar belangrijker, omdat de gaswinning in Groningen stopt in 2030.

Maar wat heeft het voor consequenties als er (op dit moment) nauwelijks langetermijncontracten bestaan en Nederland afhankelijk is van de handel op de Nederlandse gashandelsmarkt, de Title Transfer Facility (TTF)?
 
In deze animatie wordt uitgelegd wat de TTF precies is.

 

Waarom geen lange termijncontracten

Om te kunnen begrijpen hoe Nederland nu omgaat met langetermijncontracten, moet je eerst weten hoe het er vroeger aan toe ging.

'20 jaar geleden begon de liberalisering van de energiemarkten', zegt Catrinus Jepma, hoogleraar Energie en Duurzaamheid aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). 'Het beleid vanuit Brussel is sindsdien gericht op dat er concurrentie moet kunnen plaatsvinden op de energiemarkt. Tót die tijd waren langetermijncontracten voor gas heel gewoon. Ze werden tussen landen afgesloten.'

Het gas werd dan aan de grens afgeleverd en als je als land teveel gas had, was doorverkopen niet mogelijk. De langetermijncontracten bevorderden de concurrentie niet. Volgens Jepma wilde sinds de liberalisering van de energiemarkten Brussel daarom zoveel mogelijk van langetermijncontracten af.
 

Door de mogelijkheid om gas op een open markt te verhandelen, kun je als land doen wat je wilt met het gas dat je hebt gekocht
Marije Wagter - business analist bij GasTerra

Type langetermijncontract verandert

De mogelijkheid om te concurreren werd groter toen in 2003 de TTF werd opgericht, de virtuele marktplaats in Nederland waar in gas wordt gehandeld. Volgens Marije Wagter, business analist bij GasTerra, is het dankzij het bestaan van TTF mogelijk geworden om langetermijncontracten af te sluiten, zonder dat de concurrentie in het geding kwam.

'Door de mogelijkheid om gas op een open markt te verhandelen kun je als land doen wat je wilt met het gas dat je hebt gekocht. Of je gebruikt het, maar als je teveel hebt, kun je dat zelf ook weer verkopen op de TTF.'
 
Volgens Wagter zien de huidige langetermijncontracten er daardoor heel anders uit dan vroeger. 'De prijs die je voor het gas betaalt, is beter gelinkt aan de vrije markt-prijs van het gas en je hebt nu ook de mogelijkheid om dat gas dat je inkoopt weer te verhandelen. Het gas hoeft dus niet per se door de eindverbruikers in jouw land gebruikt te worden', aldus Wagter.

Je zou denken dat het percentage langetermijncontracten gelijk ligt voor EU-lidstaten
Catrinus Jepma - hoogleraar Energie en Duurzaamheid

Geen eenduidig beleid

Vanuit dit perspectief hoeft het mogelijk maken van concurrentie op de gasmarkt dus niet langer een argument te zijn om geen langetermijncontracten meer te willen.

Vandaar dat het niet gek is dat Jepma verbaasd is dat in Nederland maar 0,4 procent van de verwachte gasvraag in 2023 is afgedekt door langetermijncontracten, terwijl dit percentage in andere EU-landen een stuk hoger ligt. 'Je zou denken dat dit percentage ongeveer gelijk ligt voor de lidstaten, vanwege dat de EU één beleid heeft op dit punt.'
 
Maar dat is dus niet zo. Volgens GasTerra is Nederland netto altijd een gasexporteur is geweest, waardoor ons land nooit goed is nagedacht over welk beleid Nederland moet voeren op het importeren van gas en welke contracten daarvoor geschikt zijn.
 
Dat Nederland dat wél gaat doen wordt volgens GasTerra steeds relevanter. Niet alleen omdat de Groningse gaswinning stopt, maar ook omdat het gas dat van Rusland naar bijvoorbeeld Frankrijk of België gaat ook nog via Nederland gaat.
 

Gronings gas verdwijnt, maar Groningen als gascentrum niet
Ook al wordt de gaswinning afgebouwd, veel gas dat in Europa wordt verbruikt zal alsnog langs Nederland gaan. Volgens GasTerra komt dat omdat het gas dat uit Rusland of Noorwegen moet komen een ander soort gas is dan het gas dat uit de Groninger bodem komt. Dat Noorse en Russische gas is niet direct geschikt om te gebruiken in onze huizen. Door het toevoegen van stikstof kan dat wel. Nederland is momenteel het enigeland dat een stikstoffabriek bouwt om dit toevoegen van stikstof aan het aardgas mogelijk te maken. Daarom zal veel gas dat bijvoorbeeld België of Frankrijk nodig hebben alsnog via Nederland gaan.

 

Een probleem?

Nederland blijft dus een belangrijke rol spelen in de gaswereld, ook als de gaswinning is gestopt.Maar langetermijncontracten voor de inkoop van gas zijn er dus niet.

Het is aan bedrijven zelf om te bepalen of ze wel of geen inkoopcontracten voor de lange termijn afsluiten
Woordvoerder - ministerie Economische Zaken

Specifiek overheidsbeleid om dit te regelen is er bovendien ook niet. 'Het is namelijk aan bedrijven zelf om te bepalen op welke wijze zij gas willen inkopen,' aldus een woordvoerder van het ministerie van Economische zaken. Dat kunnen volgens de woordvoerder lange- en kortetermijncontracten zijn, of een combinatie van beiden.

'Op de TTF is nu voldoende gas beschikbaar en vinden bedrijven het daarom niet nodig om lange termijn inkoopcontracten af te sluiten', aldus de woordvoerder. Daarom vind het ministerie het op dit moment ook niet nodig om nu beleid te maken om de benodigde import van gas veilig te stellen.

Prijsstijging?

De prijsontwikkeling van het gas kan ook relevant zijn om te bepalen of Nederland de inkoop van het gas moet regelen via langetermijncontracten. Want als je steeds van de korte termijn afhankelijk bent, en de prijs van het gas zou de komende jaren stijgen, wordt het gas dan niet onnodig duur? 

Landen in Europa zullen langzaam van kolen en aardolie af gaan, omdat dat niet te vergroenen is. Gas is dat wel
Catrinus Jepma

Volgens hoogleraar Jepma is het moeilijk te zeggen of de gasprijs gaat stijgen de komende jaren. Maar volgens hem is het wel de algemene verwachting.

'Omdat we onze energiemarkt willen vergroenen zullen landen in Europa langzaam van kolen en aardolie af gaan, omdat die grondstoffen niet zijn te vergroenen. Bij gas kan dat wel, via biomassa of waterstof.' De vraag naar gas zal daarom niet direct afnemen.

Vergroenen

Jepma vervolgt: 'Dat gas vergroend kan worden weet Rusland (waar ook aardgas wordt geproduceerd, red.) ook. Zij zien in dat ze over 10 á 20 jaar hun aardgas moeilijk kwijt kunnen, omdat aardgas op zichzelf niet groen is.'

Daar heeft Rusland volgens Jepma wat op bedacht. Hij legt uit dat aardgas een koolstofmolecuul bevat die je kunt afsplitsen van de rest van het aardgasmolecuul. 'Van dat koolstof is een vaste stof te maken, waar je bijvoorbeeld wegen mee kunt asfalteren of kunt bouwen. Wat overblijft is schoon waterstof en dat kan naar de Europese landen.'

Prijs voor waterstof

Volgens Jepma is er veel aardgas nodig om voldoende waterstof te kunnen maken door middel van deze technologie. Nu haalt de EU circa 40 procent van ons aardgas uit Rusland, straks wordt dat mogelijk waterstofgas.

'De kosten die Rusland maakt om van aardgas waterstof te maken zal worden doorberekend naar de landen die dat waterstof kopen.' 

Lees ook:

Onderzoek: Nederlandse gasvraag nauwelijks gedekt door langetermijncontracten

Deel dit artikel:

Recent nieuws