De (on)zin van lijstduwers: 'Slechts een lichte vorm van kiezersbedrog'

Lijstduwers van politieke partijen in onze provincie pogen dezer dagen in aanloop naar de verkiezingen op 21 november de laatste stemmen binnen te hengelen. 'Het is een legitieme manier om de aandacht te vestigen op lokale partijen.'

Dat zegt Kees Aarts, hoogleraar Politieke Instituties en Gedrag aan de Rijksuniversiteit Groningen.

De functie van lijstduwer ligt vaak onder een vergrootglas. Is het onmisbaar of is het gewoon een vorm van volksverlakkerij?

Lichte vorm van bedrog

Aarts vindt dat van het laatste geen sprake is. 'Je zou de lijstduwer slechts een lichte vorm van kiezersbedrog kunnen noemen. Het is misschien niet helemaal de bedoeling van een kieslijst om via een bekender persoon de aandacht te vestigen op de andere verkiesbare personen.'

Zelf vindt de hoogleraar het juist leuk om te zien. 'Het is op zich een normale manier om te zeggen: dit is de partij waar je op moet stemmen. Dat is ook belangrijk bij lokale verkiezingen. Kiezers weten namelijk vaak niet wie de lokale politici zijn en waar ze voor staan.'

Laat je dan niet op een kandidatenlijst zetten als je geen kandidaat wilt zijn
Joop van Holsteyn-Hoogleraar Politiek Gedrag en Kiezersonderzoek

'Het zijn nepkandidaten'

Zijn collega van de Universiteit Leiden, Joop van Holsteyn, is het daar niet mee eens. 'Het zijn nepkandidaten', zei hij onlangs tegen de Telegraaf. 'Laat je dan niet op een kandidatenlijst zetten als je geen kandidaat wilt zijn. Het heet niet voor niets kandidatenlijst.' Hij vindt dat er niet 'lichtzinnig' mee mag worden omgesprongen.

Aarts beschouwt Van Holsteyn als een zeer gewaardeerde collega, maar zegt dat hier sprake is van een professioneel meningsverschil. Hij wijst op cijfers waaruit blijkt dat lijstduwers doorgaans verhoudingsgewijs minder stemmen ontvangen dan de nummers 1 tot en met 13. 15,3 procent stemde dit jaar bij de raadsverkiezingen op de posities 14 tot en met 50.

'Het bedrieglijke karakter van de lijstduwer valt dus wel mee', zegt Aarts. 'Je kunt het natuurlijk ook van een andere kant bekijken, maar 99 van de 100 weet wel dat het een lijstduwer is op die lage positie op de lijst.'

Instaan voor de club

Uit een rondgang van RTV Noord langs diverse lijstduwers voor partijen in de provincie Groningen, blijkt dat het overgrote deel het eens is met de visie van de hoogleraar. Zoals Tweede Kamerlid Arno Rutte, die lijstduwer is voor de VVD in de gemeente Groningen.

Volgens Rutte is de functie van lijstduwer duidelijk: 'Dat zijn mensen die enige bekendheid hebben en zo hun partij willen helpen. Voor mijzelf is het een teken van bevestiging: het is mijn club, ik sta ervoor in, ben het eens met de visie en ben daar trots op.'

Rutte zegt geenszins een gemeenteraadszetel te ambiëren. 'Daarom sta ik ook laag op de lijst. Ik heb een functie in de Tweede Kamer, daar past geen dubbel mandaat bij. En ik wil het ook niet. Staatrechtelijk mogen we de plek innemen, maar dat is in mijn geval niet te doen.'

Van kiezersbedrog is volgens het Kamerlid dan ook geen sprake. 'Wanneer ik gekozen wordt, en die kans acht ik niet reëel, zal ik de zetel niet accepteren. Daartoe heb ik ook een formulier ondertekend. Ik denk dat het voor de kiezer ook wel duidelijk genoeg is.'

Meer aandacht voor de top van de lijst, de aanstaande volksvertegenwoordigers immers, lijkt veel zinniger
Marjo van Dijken-Lijstduwer voor de PvdA

Een poster voor het raam

Romke Visser, lijstduwer namens de PvdA in Het Hogeland, zegt dat als je als duwer en partij duidelijk maakt wat je met de functie bedoelt en wat je ermee wilt bereiken, het geen volksverlakkerij is. 'Je moet gewoon duidelijk maken dat je zelf geen zetel wilt wegkapen.'

Visser is postbode en krijgt vaak vragen over deze kwestie. 'Dan zeg ik: je mag op mij stemmen, maar ik ga geen zetel bezetten. Dat is ook waarom ik nog ouderwets een poster voor het raam hang. Mensen kunnen bij mij terecht voor informatie over de lijst en degenen die erop staan. Verder ambieer ik geen zetel.'

Terugkeren feestnummer

Lijstduwer Marjo van Dijken namens de PvdA in de gemeente Groningen sluit zich aan bij Visser. Eerder zei ze al: 'Dat er stemmen binnen kunnen komen, is logisch, maar zolang volstrekt duidelijk is dat de lijstduwer niet beschikbaar is voor 'actieve dienst', is het begrip volksverlakkerij niet aan de orde.'

De plek als lijstduwer is volgens haar een bijzondere. 'Een dankjewel voor bewezen diensten, of een uithangbord: ook ik steun deze club!' De discussie over de functie is volgens Van Dijken een terugkerend 'feestnummer', maar ze stelt voor om de aandacht te verleggen.

'Mij lijkt meer aandacht voor de top vande lijst, de aanstaande volksvertegenwoordigers immers, veel zinniger: eerlijke verdeling man/vrouw, kennisgebieden, beschikbare tijd, leeftijd, opleiding en/of afkomst zijn allemaal selectiecriteria die bijzonder serieus genomen moeten worden. Dat geeft dan alle ruimte om over die duwer, desgewenst, wat te ouwehoeren...'

Lees ook:

- Wat te doen met de lijstduwer
- Lijstduwer Burdy mikt in het spoor van Hazes op vijftig voorkeursstemmen
- Bekijk ook ons dossier over de gemeenteraadsverkiezingen

Meer over dit onderwerp:
raadsverkiezingen achtergrond GRONINGEN
Deel dit artikel:

Recent nieuws