Instellingen

'Uiteindelijk zullen we allemaal wel Stadjer worden'

© Dejan Boelhouwer / RTV Noord
© Archieffoto
© Dejan Boelhouwer / RTV Noord

'Ik voel me nog steeds een dorpeling,' zegt Wim Hoiting. Hij is voorzitter van de Historische Vereniging Hoogkerk en levenslang Hoogkerker.

Op 1 januari 2019 is de gemeentelijke herindeling van Groningen een feit. Dan worden Haren en Ten Boer bij Groningen samengevoegd. Precies vijftig jaar eerder had Stad ook te maken met een grote fusie.

De gemeenten Hoogkerk en bijna heel Noorddijk kwamen op nieuwsjaardag 1969 in de gemeente Groningen te liggen. Haren, Bedum en Adorp raakten op dezelfde datum een deel van hun grondgebied kwijt aan 'Groot Groningen'. Waarom?

Groot Groningen

Het gemeentebestuur van de gemeente Groningen zette de redenen voor de uitbreiding in 1966 in het boekje Groningen is het trekpaard voor het noorden op papier. Zo was er meer bouwruimte nodig om onder andere de bevolkingsdruk in het westen te ontlasten.

Verder moest de economie in het 'noorden des lands' gestimuleerd worden en een tegenwicht vormen voor het westen van het land.

De Groningse gemeenteraad sprak zich met 'het structuurplan', dat de gemeente in 1962 presenteerde, uit voor uitbreiding van de gemeentegrenzen. Daarin stond dat de gemeente rond 1980 naar verwachting 265.000 inwoners zou tellen.

Dorp naast een stad

Hoiting (75) woont zijn hele leven in Hoogkerk en duidt zijn Hoogkerk vijftig jaar na annexatie. 'Je kan nog steeds zeggen dat het een dorp is naast een stad,' aldus Hoiting. 'Dat wordt geaccentueerd door de groenstrook ertussenin.'

Was er in Hoogkerk veel weerstand tegen de annexatie?
'Ja er was behoorlijk wat weerstand ertegen. Zo stond ik ook sceptisch tegenover de plannen.'

Waarom?
'Hoogkerkers waren bang ondergesneeuwd te raken onder de stad en dat ze voor de hoge kosten zouden opdraaien die met Groot Groningen gepaard gingen. Men dacht dus: we kunnen onze eigen boontjes doppen en we hebben de Stad niet nodig. Maar achteraf is dat meegevallen.'

Hoe kwam dat verzet tot uiting?
'In Hoogkerk blokkeerden mensen de weg op de brug. Een delegatie ging zelfs naar de Tweede Kamer om Kamerleden te beïnvloeden.'

Op 21 september 1967 stemde diezelfde Tweede Kamer in met de uitbreiding van Groningen. Daarbij zou Hoogkerk volgens minister van Binnenlandse Zaken Henk Beernink (CHU) een 'zekere functie' in de toekomst behouden. Zoals het in het Nieuwsblad van het Noorden op dezelfde dag staat beschreven:

'Het gemeentebestuur van Groningen heeft de minister toegezegd in Hoogkerk een hulpsecretarie te zullen openen, voor betere verbindingen te zullen zorgen en bereid te zijn tot steun aan allerlei activiteiten ter plaatse.'

Nieuwsblad van het Noorden (21 september 1967)

Heeft Hoogkerk nieuwe voorzieningen gekregen?
'Ja, we kregen nieuwe voorzieningen. Zo kwam een busdienst met een goede verbinding met Groningen. Verder zorgde de nieuwe gemeente ervoor dat groenvoorzieningen beter onderhouden werden.'

'We hebben een wijkopbouworgaan in Hoogkerk die een vinger aan de pols houdt en de bevolking informeert over datgene wat er speelt tussen de Grote Markt en Hoogkerk. Dat werkt goed. Een van ons grootste bezwaren was dat we binnen Groningen niks te zeggen hadden. Maar dat is dus reuze meegevallen.'

Groei

In Groot Groningen verloren Hoogkerk en Noorddijk hun op 1 januari 1969 hun zelfstandigheid. Op dezelfde dag raakten Bedum, Adorp en Haren een deel van hun grondgebied kwijt.

Het oppervlakte van de Gemeente Groningen verdriedubbelde bijna: 28 km2 naar 82 km2. De bevolking van de gemeente steeg met ongeveer 11.000 inwoners naar 168.000.

Hoogkerk19,09 km27.091 inwonersNoorddijk23,30 km23.275 inwonersHaren3,00 km2270 inwonersBedum5,35 km2330 inwonersAdorp3,55 km240 inwoners

Bron: Nieuwsblad van het Noorden. 2 januari 1969.

Een groter Groningen

De geschiedenis lijkt zich met de gemeentelijke herindeling te herhalen. Harenaars vreesden een te grote bemoeienis van Stad en dat de fusie ten koste gaat van de bestaande voorzieningen. Zelfs een fusie met het Drentse Tynaarlo kwam als alternatief naar voren.

Hoe kijk je naar het Harense verzet?
'Er zijn overeenkomsten tussen Haren en Hoogkerk denk ik. Zo dacht men in beide gevallen dat Hoogkerk en Haren zullen opdraaien voor hoge kosten. Maar ik denk niet dat het in Hoogkerk zó fel was als in Haren', zegt Hoiting.

'Of ik tips heb aan Haren? Wacht af! Probeer de feeling te houden met de bevolking. Zo hebben wij ook angsten en visioenen gehad die achteraf niet van toepassing waren.'

Kijk je wel positief terug naar de gemeente Hoogkerk?
'Ja, maar dat is pure nostalgie. Je kon naar wethouders toe gaan voor bepaalde gunsten en dan keken ze wat kon worden gerealiseerd. De lijntjes waren korter. Maar het is nu ook een andere tijd. Wat toen kon dat kan nu ook niet meer.'

Geef eens een voorbeeld…
'Rond mijn 25ste vroeg ik aan de burgemeester van Hoogkerk of er een huis voor me beschikbaar was. Hij vroeg of ik stond ingeschreven en mijn antwoord was nee.'

'Er was een nieuwbouwwoning beschikbaar met drie slaapkamers. Ik zei dat je niet mensen erin kon zetten van 50 à 60 jaar oud, die krijgen de kamers niet meer vol. Ik zal er hard aan werken om ze te vullen. Dat werd wel gewaardeerd, want ik heb die woning gekregen!'

'Uiteindelijk heb ik de burgemeester nog gevraagd om op mijn bruiloft te komen. Toen kreeg ik netjes een brief terug dat hij niet kon. Haha'

Je zei dus dat Hoogkerk nog een dorp was. Hoe zie je de toekomst?
'De stad zal wel dichter naar Hoogkerk toe groeien en dan verdwijnt het idee dat het een dorp is naast een stad. Maar dat zal wel even duren, dan moet eerst mijn generatie verdwijnen met het idee dat Hoogkerk zelfstandig is geweest.'

Vind je dat jammer?
'Ik weet het niet. Ik ben al 50 jaar zogenaamd Stadjer, maar voel me nog steeds dorpeling. Maar volgende generaties weten niet dat Hoogkerk zelfstandig is geweest.'

'Ze zien alleen het plaatsnaambord Hoogkerk met daaronder gemeente Groningen staan. Dat is een algemeen aanvaard iets. Uiteindelijk zullen we wel allemaal Stadjer worden.'