Klimaatonderzoeker aan de RUG: 'Ik ben in paniek'

Niet de onderzoeker in kwestie - wel een op de Noordpool
Niet de onderzoeker in kwestie - wel een op de Noordpool © Valdemaras D./ Pexels
'Nederland wordt geen Zuid-Frankrijk. Het kan zelfs kouder worden. We weten het gewoon nog niet. Ik waarschuw voor een hele onvoorspelbare periode.' Dat zegt poolonderzoeker Maarten Loonen van de RUG.
Hij doet dat op NPO Radio 1 naar aanleiding van een overzichtsstudie die de grote klimaatverandering in de poolgebieden in de afgelopen decennia op een rij zet. Loonen reisde voor zijn werk meermaals naar Spitsbergen. Hij is ongerust over de ontwikkelingen.

Noordpool zoals we hem kennen verdwenen

'De Noordpool zoals die er in de twintigste eeuw was, is in ons mensenleven en dat van onze kleinkinderen verdwenen. Er komen op de Noordpool steeds meer dingen bij. Veel meer neerslag en veel meer wolken. Je moet je voorstellen dat als er geen ijs op het water ligt, zoals afgelopen najaar in Spitsbergen, er dan constant warmte verdampt vanuit de oceaan in de astmosfeer. Je ziet de fjorden mist vormen, en dat wordt uiteindelijk een wolk. Maar ook de waterdamp zelf is een aardgas die zorgt voor extra opwarming.'
'Die wolken houden de warmte vast aan de oppervlakte. Daardoor is er in de winter aanzienlijk meer opwarming', schetst Loonen een deel van het probleem. 'Dit rapport maakt het heel duidelijk: het is vanaf 1971 heel extreem.'

Voorbij het tipping point

In Spitsbergen zelf trof de onderzoeker verschillende problemen aan. 'Planten bloeien eerder, de beesten hebben moeite om het nieuwe tempo bij te houden. Grote jagende dieren, zoals walvissen, ijsberen en de mens, hebben er last van. Het is er steeds langer ijsvrij, terwijl dat ijs essentieel is voor de ijsberen en ook de inuit om te jagen. Het lijkt erop dat de situatie 10.000 jaar hetzelfde was, maar nu is het echt veranderd. Het ijsbeerjong dat van de moeder leert waar het ijs is om te jagen... dat ijs is er gewoon niet meer. Die moet dus op zoek. En een ijsbeer heeft geen GPS om 300 kilometer verder te kijken.'
Een ijsbeer heeft geen GPS om te kijken of er verderop nog ijs ligt
Maarten Loonen - poolonderzoeker RUG
Zo zijn er ook fjorden met ijs waar normaal robben op geboren worden, en waar dat nu niet meer kan. 'Het is al voorbij het kantelpunt.'

'We weten het gewoon nog niet'

Het rapport geeft geen nieuwe inzichten, stelt de onderzoeker, maar zet alles wel goed op rij. Zelf kijkt hij vooral verder. 'Wat we nu bijvoorbeeld buiten het rapport ook weten, is dat de Polaire Vortex, het temperatuur-grensgebied tussen de polen en de rest van de wereld, opschuift. Dat heeft er bijvoorbeeld voor gezorgd dat het afgelopen winter al minus 30 graden was in Chicago. Dat soort dingen gaan we vaker zien.'
'Ik ben in paniek. Ik waarschuw voor een hele onvoorspelbare periode. We leren heel hard bij, maar we weten het gewoon nog niet.'
Loonen is niet de enige RUG-onderzoeker die naar Spitsbergen afreist. Jacqueline Stefels gaat er later naar toe in een ingevroren schip, vertelt ze eind maart in Noord Vandaag.