Een blikseminslag is niet alleen een kwestie van toeval

Het zal alleen de héél vaste slapers ontgaan zijn. Want boven Groningen ging het dinsdagavond en -nacht flink tekeer. Er waren niet alleen flinke windstoten, ook was er de ene na de andere bliksemschicht te zien.

In de provincie waren er in totaal zo'n vijfduizend ontladingen, waarvan 250 blikseminslagen. Dat is veel, zeker als je bedenkt dat het ruim een jaar geleden is dat deze hoeveelheid voor het laatst werd gehaald in onze provincie.

Maar hoe komt het eigenlijk dat de bliksem op de ene plek wel inslaat en op de andere niet? En kun je je beschermen tegen een inslag?

Wrijving

Onweerspecialist Erik Sijbring werkt bij Van der Heide, marktleider op het gebied van bliksembeveiliging. Hij heeft het druk op de dag na zo'n bliksemrijke nacht, maar legt graag uit hoe een dergelijke uitbarsting van natuurgeweld ontstaat.

'Doordat een koude luchtstroom tegen een warme luchtstroom aan knalt, ontstaat dit vuurwerk. Bliksem ontstaat door wrijving die leidt tot statische elektriciteit die zich ontlaadt. Door de wind wordt het over het land gedragen. Simpeler kan ik het niet uitleggen.'

Niet alleen gebeurtenissen in de lucht, maar ook geografie en geologie spelen een rol bij de locatie van de inslag
Erik Sijbring - onweerspecialist

In het ene deel van het Noorden sloeg de ene na de andere bliksem in, terwijl er in andere plaatsen helemaal niets gebeurde. In Friesland waren er nog meer inslagen, maar ook in Groningen was het behoorlijk raak.

Er waren veel blikseminslagen in bijvoorbeeld Eelde, Roden, Stadskanaal, Slochteren en Zuidbroek. Maar in de 'band' tussen Lauwersoog en Eemshaven was het relatief heel rustig.

Ontladingen in Eelde

Afbeelding

(Foto: Van der Heide)

Geen toeval

Sijbring: 'Dat is niet alleen een kwestie van toeval, maar heeft ook met landschapseigenschappen te maken, zoals de Hondsrug, bodemsoort, aanwezigheid van water, enzovoorts. Niet alleen de gebeurtenissen in de lucht, maar ook geografie en geologie spelen daarin dus een belangrijke rol', aldus de onweerspecialist.

Twee soorten

'In heel Nederland waren er zo'n 200.000 ontladingen. In Groningen waren dat er maximaal vijfduizend. Een ontlading betekent overigens niet automatisch een inslag. Er zijn twee soorten bliksem: van wolk tot wolk en van wolk naar aarde.'

'Van wolk tot wolk zijn de bliksemschichten die je hoog in de lucht kunt zien, die noemen wij 'weerlichten'. Van wolk tot aarde is wat wij 'blikseminslag' noemen. Van de vijfduizend ontladingen in de provincie zijn er dus uiteindelijk ongeveer 250 geweest die de grond hebben bereikt.'

Onderzoek

Om het nog iets ingewikkelder te maken: bij die 250 inslagen moet nog onderscheid gemaakt worden tussen zogeheten 'negatieve' en 'positieve' ontladingen.

'De inslagen met een negatieve ontlading leiden vaker tot elektronische schade en komen vaker voor dan de positieve ontladingen', zegt Sijbring. 'Tot welke effecten zich dit manifesteert weten we niet altijd, het kan leiden tot brand of een hele straat zonder televisies of computers.'

'Waar bliksem wil inslaan moet onderzocht worden. De bliksem heeft weliswaar een voorliefde voor hoge punten in het landschap, maar we zien ook regelmatig dat het halverwege een object inslaat.'

Telescoop

Er valt dus nog een hoop te onderzoeken en daarvoor zit je volgens Sijbring in Groningen goed. 'De Rijksuniversiteit heeft één van de meest geavanceerde onderzoekscentra ter wereld als het gaat om onderzoek naar bliksem. We hebben dan ook erg veel geluk met het LOFAR-systeem hier in de buurt.'

LOFAR is een radiotelescoop die bestaat uit duizenden radioantennes. De telescoop in Exloo staat in verbinding met antennes in Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië en Zweden. Daardoor is er een heel groot meetbereik van radiosignalen uit het heelal en kunnen wetenschappers zaken als bliksem nauwkeurig onderzoeken.

Bescherming

Maar hoe kun je je eigenlijk tegen bliksem beschermen? Sijbring: 'Op oude gebouwen zit vaak koperdraad om de bliksem letterlijk af te leiden richting de aarde.'

We worden tien keer vaker gebeld dan op een normale dag
Erik Sijbring - onweerspecialist

'Bij nieuwbouw maken wij vaak gebruik van het al aanwezige staal in het gebouw. Dan beschikt zo'n gebouw al over een zogenaamde Kooi van Faraday, een kooivormige constructie van elektrisch geleidend materiaal, net als auto's hebben. Dan is het vaak een kwestie van wat puntjes op de i, zoals extra staal bevestigen op de hoeken van gebouwen en het naar de aarde geleiden.'

Bliksemexpert Erik Sijbring

Afbeelding

Drukke dag

Van der Heide, gevestigd in Drachten en gespecialiseerd in bliksembeveiliging, heeft het heel druk na een dag of nacht met veel bliksem.

Sijbring: 'We worden nu opeens tien keer vaker gebeld dan op een normale dag. Allerlei mensen bellen: boeren die hun boerderij willen beveiligen, instellingen die nog een offerte klaar hadden liggen, particulieren, bedrijven, noem maar op. Aan mijn normale werk kom ik vandaag niet toe.'

Twee doden per jaar

Sijbring vertelt dat de meeste ongelukken niet per definitie gebeuren doordat mensen direct in contact komen met de bliksem. Vooral bomen die omvallen zorgen voor veel schade, zegt de bliksemexpert.

Hij benadrukt dat de kans dat je dodelijk getroffen wordt door de bliksem niet zo groot als veel mensen misschien denken. 'Als we kijken naar het aantal dodelijke slachtoffers zijn dat er in Nederland gemiddeld twee per jaar.'

Maar wat als er wel gevaar dreigt? Wat moet je bijvoorbeeld doen als je in een open veld loopt en er storm en bliksem op komst is? Sijbring: 'Nooit gaan liggen. Ga gehurkt in een ondiepe greppel zitten. Voeten dicht bij elkaar. Dan kan je eigenlijk niets gebeuren. Schuilen in een huis of auto is nog beter.'

Lees ook:

- Overzicht: storm zorgt in hele provincie voor schade
- Gemeenten druk met stormschade: 'Dit duurt nog wel een week'

Meer over dit onderwerp:
112nieuws ongeval achtergrond Groningen
Deel dit artikel:

Recent nieuws